نقش رحمت و محبت پیامبر(ص) در اداره امور جامعه اسلامی

چکیده

از آنجا که انسان موجودی الهی و اجتماعی است برای اداره امور جامعه نیازمند افرادی است که دارای علم و هنر مدیریت و برنامه ریزی، رهبری، نظارت بر فعالیت های مختلف برای شکوفا شدن استعدادهای او در جهت رشد کمال باشد این علم وهنر در متعالی ترین شکلش در سیره نبی مکرم اسلام (ص) و ائمه هدی متجلی شده و مدیریتی الهی و مبنای شناخت حقیقت وجود انسان است که با حکومت بر دلها تحقق می یابد در این تحقیق سعی شده با استفاده از آیات قرآن کریم و سیره نبی اکرم(ص) و ائمه بزرگوار(ع) و احادیث و روایات صفات و خصوصیاتی که یک مدیر باید داشته باشد و روش هایی که باید اعمال کند تا بتواند جامعه را اداره کند تبیین و تحلیل شود امیرالمؤمنان علی(ع) می فرماید زمامدار مانند رودخانه پهناوریست که رودهایی کوچک از آن جاری می شود پس اگر آب آن رودخانه پهناور گوار باشد آب درون رودهای کوچک گوارا خواهد بود و اگر شور باشد آب درون‏ آنها شور خواهد بود اسلام دینی است جهانی و دارای کاملترین برنامه زندگی برای سعادت و دنیا و آخرت و پیامبر اسلام به عنوان خاتم پیامبران کاملترین انسان وبه گواهی قرآن الگوی تمام عیار برای همه ی انسانهاست. در واقع می توان انتظار داشت که مطالعه و دقت بیشتر در خصوص مبنای اسلام و سیره پیامبر اعظم (ص) که به گواه قرآن بهترین الگوی بشری به شمار می رود مهم ترین نیاز انسان مسلمان امروز برای رسیدن به سعادت حقیقی است پیامبر عظیم الشان اسلام انسان کاملی است که آیین تمام نمای قرآن و سیره ایشان در همه ابعاد فردی و اجتماعی قابل بحث و بررسی می باشد و تامل هرچه بیشتر در زوایای شخصیتی حضرتش پیشاپیش برای ما راه گشاست یکی از جنبه های مهم سیره پیامبر(ص) دوره ی مدیریتی ایشان در اداره کردن جامعه اسلامی است. هدف از این تحقیق پاسخ به این پرسش است که رحمت و محبت پیامبر(ص) در اداره جامعه اسلامی چه نقشی دارد؟ ایشان چگونه توانست دلهای سخت مردم عصر جاهلیت را نرم کند و اسلام را بر سرتاسر جزیرة العرب گسترش دهد آیا تنها آموزه های وحیانی و آیات قرآن دلیل موفقیت ایشان در انجام رسالت خویش بود یا با ابتکار عمل و رفتار نیکوی خویش توانست به موفقیت دست یابد جهت رسیدن به این هدف از آثار مختلف کتابخانه ای اعم از حقیقی و مجازی بهره برده شده است و به شیوه توصیفی تحلیلی مباحث عرضه شده است آنچه که به عنوان یافته می توان ارائه کرد این است که در این تحقیق ضرورت و اهمیت داشتن نقش و رحمت در اداره کردن جامعه اسلامی در عصر حاضر با وجود هجمه سنگین تبلیغات از آئین مختلف و همچنین نیاز به الگوی عامل برای استفاده از روشهای آموزنده ایشان در مسیر مدیریت کردن در جامعه اسلامی با توجه به آیات قرآن که رسول گرامی اسلام را به عنوان الگوی عامل معرفی کرده است ایشان را برگزیدیم و در فصل اول مفاهیم و مبانی اعم از معنای لغوی و اصطلاحی رحمت و مودة. فرق مودة و محبت نقش مودة در اسلام، جایگاه محبت در دین اسلام ،ضرورت الگو در اداره جامعه، معرفی پیامبر به عنوان الگوی عامل را بیان کردیم و در فصل دوم در پی آن بودیم که نقش رحمت و محبت پیامبر(ص) در اداره امور سیاسی و فضایی جامعه اسلامی چگونه بوده است؟ و در فصل سوم نقش رحمت و محبت پیامبر در اداره امور اقتصادی جامعه اسلامی در فصل چهارم نقش رحمت و محبت پیامبر در اداره امور فرهنگی جامعه و فصل پنجم نقش رحمت و محبت در امور اجتماعی جامعه را مورد بررسی قرار دادیم به امید اینکه مثمر ثمر واقع شود.

واژگان کلیدی: رحمت، محبت، مدیریت، امور

مقدمه

مدیریت علم و هنر برنامه‏ریزی،هماهنگ کردن،رهبری و نظارت بر فعالیت‏های گوناگون به منظور دستیابی به هدفی‏ مشخص است.این علم و هنر در سیره نبی اکرم (ص)و ائمه‏ هدی(ع)در متعالی‏ترین و زیباترین شکلش تجلی یافته است که‏ مدیریت الهی و بر مبنای شناخت حقیقت وجود انسان است مدیریت،مدیریتی است که با حکومت بر قلب‏ها محقق می‏شود و هدف آن شکوفا نمودن استعدادهای انسان در جهت رشد و کمال و وارد کردن او در نور به اذن خداوند است.خداوند متعال در سوره ابراهیم(ع) آیه یک می‏فرماید: این کتابی‏ است که بر تو نازل کردیم تا مردم را به اذن پروردگارشان از ظلمت‏ خارج کرده و به سوی نور ببری،به راه خداوند عزیز و ستوده بینا. پس بزرگ‏ترین رسالت انبیا،از بین بردن موانع و مشکلات و فراهم نمودن زمینه رشد و شکوفایی استعدادهای انسان در جهت‏ رشد و کمال است.آنها آمده‏اند تا این موجود طبیعی را از مرتبه‏ طبیعت به مرتبه عالی مافوق طبیعت،مافوق جبروت برسانند. آنان آمده‏اند با مدیریتی الهی انسان‏ها را که امانت الهی‏اند به‏ سوی حقیقت‏شان سوق دهند.زیرا اگر انسان‏ها در مسیر توحید قرار گیرند صاحب همه ی ارزش‏های الهی و همه ی کرامت‏ها می‏شوند. انسان،باایمان و عمل صالح واجد همه ی ارزش‏ها و بدون آن‏ موجودی خون‏ریز و تباه‏کننده و در خسران و اسفل و سافلین است. به تحقیق ما انسان را در مقام احسن تقویم،نیکوترین صورت‏ در مراتب وجود آفریدیم،پس به کیفر کفر و گناهانش به‏ اسفل وسافلین برگرداندیم مگر آنان که به خداوند ایمان آورده و نیکوکار شوند که به آنها پاداش دائمی،بهشت ابد را اعطا کنیم. (قران کریم،سوره مبارکه تین،آیات ۶-۴).
بدین ترتیب مدیریت در ایجاد اداره و سرپرستی بالاترین امانت‏ الهی یعنی انسان است.هدف پژوهشگر در این مقاله این است که با مدد از آیات‏ کریمه الهی و سیره و سنت نبی مکرم اسلام(ص)و امامان(ع)از یک سوء روش‏ها و عملکردهایی را برای اداره کردن جامعه بیابد که‏ در راستای هدف انبیاء یعنی فراهم آوردن زمینه رشد و کمال انسان، این اشرف مخلوقات و خلیفه خدا باشد و از سوی دیگر دریابیم‏ که می‏خواهد این رسالت مهم را عهده‏دار شود چه صفات و خصوصیاتی باید داشته باشد و چگونه باید عمل کند تا از عهده‏ این مهم برآید.در سوره

مبارکه«نساء»آیه ۵۸ خداوند می‏فرماید: خدا فرمان می‏دهد که امانت‏ها را به صاحبان‏شان برگردانید و وقتی که میان مردم حکم می‏کنید،به عدالت حکم کنید.
ملاحظه می‏شود طبق این آیه کریمه،حاکم و سرپرست و مدیر جامعه امین و نگهبان جامعه است و حکومت عادلانه هم نوعی امانت است که به وی سپرده شده و باید آن را ادا کند.به علاوه‏ در ۲۴۷ سوره مبارکه بقره در مورد انتخاب جالوت برای فرماندهی دو خصوصیت را بیان می‏کند:یکی داشتن علم و دیگری جسمی‏ نیرومند.«او را خدا برگزیده و در دانش و قوت جسم فزونی‏ بخشیده»زیرا برای حکومتی و مدیریتی داشتن دو سرمایه اول علم به تمامی مصالح و مفاسد حیات جامعه دوم داشتن توانایی جسمی برای اجرای آنچه که صلاح جامعه است لازم است.

رسول خدا(ص) فرمود: من مبعوث شده ام تا دین آسان گیر و حنیفی را به شما عرضه کنم این اشاره به همان روش که عبارت از آیین ابراهیم بود و مردم موحد که هرچند در اقلیت بودند از کلیات آن آگاهی داشتند در روایتی دیگر آمده که آن حضرت فرمود من برای آن مبعوث گشتم تا اخلاق نیک و پسندیده را تکمیل کنم در روایتی دیگر آمده است که آن حضرت فرمود: برانگیخته شده ام تا گروهی را برکشیده و گروه دیگر را فرو آورم نیز حضرت فرمود من رحمت مُهدات هستم پیامبر همچنین فرمودند من مانند پدری هستم که به شما تعلیم می دهم. و در روایتی دیگر فرمودند من مبلغ پیام الهی هستم و خداوند خود هدایت کننده است. و در روایتی دیگر فرمود: خداوند من را مبلغ مبعوث کرده است نه آن که شمارا به زحمت بیندازم.
فهرست

مقدمه. ۱

فصل اول. ۳

تعریف و تبیین مفاهیم کلیدی.. ۴

فرق محبت و مودت.. ۴

جایگاه محبت در دین اسلام. ۵

نقش مودۀ در اسلام. ۷

ضرورت الگو در اداره جامعه. ۸

معرفی پیامبر به عنوان الگوی کامل.. ۹

فصل دوم. ۱۴

نقش رحمت و محبت پیامبر (ص) در اداره امور سیاسی و قضایی جامعه اسلامی.. ۱۵

نمونه هايي از اصول اداره جامعه در سيره پيامبر(ص) ۱۶

اقدامات اولیه پیامبر اعظم (ص) در تشکیل حکومت.. ۱۷