.:رویال آی تی:.

مبانی نظری باورهای شناختی و نظریه های آن و اعتیاد (پیشینه پژوهشی) فصل دوم پایان نامه

باورهای‌ شناختی

بشر‌ امروزي‌ بیش‌ از‌ پیش‌ با‌ معضلات‌ و‌ مسائل‌ تنش‌ زا‌ و‌ آسیب‌ رسان‌ درگیر‌ بوده‌ و‌ متأسفانه‌ بسیاري‌ از‌ افراد‌ صرف‌ نظر‌ از‌ سطح‌ فرهنگی‌ و‌ طبقه‌ اجتماعی‌ و‌ اقتصادي‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ به‌ این‌ سبک‌ زندگی‌ و‌ انجام‌ رفتارهاي‌ خود‌ تخریب‌ گرایانه‌ و‌ آسیب‌ رسان‌ که‌ به‌ سلامت‌ جسم‌ و‌ روان‌ شان‌ لطمات‌ جبران‌ ناپذیري‌ وارد‌‌‌‌‌ می‌سازد‌ مبادرت‌ می‌ورزند‌‌‌.‌ در‌ این‌ میان‌ جوانان‌ و‌ نوجوانان‌ با‌ توجه‌ به‌ شرایط‌ و‌ تغییرات‌ زیستی‌ و‌ روانی‌ بیشتر‌ از‌ سایرین‌ در‌ معرض‌ خطر‌ بوده‌ و‌ امکان‌ بروز‌ اینگونه‌ رفتارها‌ در‌‌‌ آن‌ها در‌ قیاس‌ با‌ افراد‌ دیگر‌ جامعه‌ بیشتر‌ است (پورفخری[۱]، ۲۰۰۱).

بر‌ اساس‌ دیدگاه‌هاي‌ شناختی‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ رفتارهاي‌ اعتیادي‌ تحت‌ تأثیر‌ باورها‌ و‌ نگرش‌‌هاي‌ افراد‌ قرار‌ دارد(والز[۲]، ۱۹۹۴). اما‌ نظریه‌‌هاي‌ شناختی‌ جدید‌ بر‌ نقش‌ فراشناخت‌ نیز‌ در‌ سبب‌ شناسی‌ و‌ تداوم‌ اختلالات‌ روانی‌ از‌ جمله‌ اعتیاد‌ تأکید‌ دارند (والز، ۲۰۰۷).‌‌‌‌‌‌ از‌ دیدگاه‌ فراشناختی‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ سوء‌ استفاده‌ از‌ مواد‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ تغییرات‌ سریع‌ معناداري‌ در‌ رویدادهاي‌ شناختی‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ مانند‌ احساسات‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ افکار‌ یا‌ خاطرات‌ به‌ وجود‌‌‌‌‌ می‌‌آورد (اسپادا[۳]، ۲۰۰۵). مواد‌ مخدر‌ و‌ داروهاي‌ روان‌ گردان‌ ممکن‌ است‌ رویدادهاي‌ شناختی‌ را‌ مستقیماً‌ براي‌ مثال‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ ایجاد‌ آرا‌ مش‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ ایجاد‌ اجتناب‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ گریز‌ از‌ ‌‌‌‌شناخت‌هاي‌ دردناك‌ و‌ ایجاد‌ آگاهی‌ و‌ توجه‌ و‌ یا‌ بطور‌ غیر‌ مستقیم‌‌‌‌‌‌ (براي‌ مثال‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ احساس‌ دلبستگی‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ بهت‌ زدگی‌ و‌ ارزیابی‌هاي‌ سرکوب‌ شده)‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ با‌ تغییر‌ باورها‌ و‌ نگرش‌ها‌ در‌ مورد‌ اجتناب‌ از‌ رویدادهاي‌ شناختی‌ تحت‌ تا‌ ثیر‌ قرار‌ دهد‌‌‌.‌ این‌ تغییرات‌ شناختی‌ ممکن‌ است‌ حاصل‌ تقویت‌ کنندههاي‌ نیرومندي‌ باشد‌ که‌ از‌ مصرف‌ مواد‌ مخدر‌ حاصل‌ می‌شود‌‌‌.‌ بعلاوه‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ استفاده‌ از‌ مواد‌ مخدر‌ نه‌ تنها‌ ممکن‌ است‌ باورها‌ و‌ انتظارات‌ مثبتی‌ را‌ در‌ مورد‌ اثر‌ مواد‌ مخدر‌ به‌ وجود‌ آورد‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ بلکه‌ باعث‌ بدست‌ آوردن‌ دانش‌ و‌ آگاهی‌ دربارة‌ پیامدهای‌ شناختی‌‌‌‌‌ می‌شوند‌‌‌‌‌‌ (اسپادا، ۲۰۰۵).

‌ شناخت‌ به‌ فرایندهای‌ درونی‌ ذهنی‌ یا‌ راه‌هایی‌ که‌ در‌‌‌ آن‌ها اطلاعات‌ را‌ مورد‌ توجه‌ قرار‌ می‌دهیم‌ گفته‌ می‌شود‌‌‌.‌‌‌‌‌‌ (به‌ نقل‌ از‌ سیف‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ ۱۳۸۰)‌ همچنین‌ شناخت‌ عبارت‌ است‌ نظامی‌ از‌ فرض‌ها‌ و‌ باورهای‌ ضمنی‌ و‌ مطلق‌ که‌ آگاهی‌ و‌ دانش‌ در‌ مورد‌ جهان‌ هستی‌ است‌‌‌‌‌‌ (برونینگ‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ شراو‌ و‌ رونینگ‌‌‌‌،‌ ۱۹۹۹؛‌ پالسن‌ و‌ فلدمن‌‌‌‌،‌ ۲۰۰۵)‌‌‌.‌ این‌ باورها‌ دارای‌ ابعاد‌ مختلفی‌ هستند‌ و‌ مقوله‌هایی‌ چون‌ منبع‌ دانش‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ قطعیت‌ دانش‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ سازماندهی‌ دانش‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ سرعت‌ اکتساب‌ دانش‌ و‌ کنترل‌ فرایند‌ یادگیری‌ را‌ دربر‌ می‌گیرند‌‌‌‌‌‌ (شومر‌ و‌ دیگران‌‌‌‌،‌ ۱۹۹۷)‌‌‌.‌ این‌ مقوله‌ها‌ در‌ طول‌ پیوستاری‌ که‌ در‌ یک‌ سر‌ آن‌ باورهای‌ خام‌ و‌ ساده‌ لوحانه‌ و‌ در‌ طرف‌ دیگر‌ آن‌ باورهای‌ پیچیده‌ و‌ عالمانه‌ وجود‌ دارد‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ قرار‌ می‌گیرند‌‌‌‌‌‌ (پالسن‌ و‌ فلدمن‌‌‌‌،‌ ۲۰۰۵)‌‌‌.‌ افرادی‌ که‌ دارای‌ باورهای‌ ساده‌ لوحانه‌ هستند‌ معتقدند‌ که‌ دانش‌ ساده‌ و‌ قطعی‌ بوده‌ و‌ از‌ مرجع‌ اقتدار‌ کسب‌ می‌شود‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ بعلاوه‌ فرد‌ کنترلی‌ بر‌ یادگیری‌ نداشته‌ و‌ تنها‌ افراد‌ باهوش‌ قادر‌ به‌ یادگیری‌ هستند‌‌‌.‌ از‌ سوی‌ دیگر‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ افراد‌ دارای‌ باورهای‌ پخته‌ و‌ عالمانه‌ معتقدند‌ که‌ دانش‌ دارای‌ ساختاری‌ پیچیده‌ و‌ اطلاعات‌ آن‌ از‌ ثبات‌ کمتری‌ برخوردار‌ است‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ فرد‌ خود‌ سازنده‌ معنا‌ و‌ مفهوم‌ بوده‌ و‌ بر‌ یادگیری‌ خود‌ کنترل‌ دارد‌‌‌‌‌‌ (شومر‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ ۱۹۹۰)‌‌.‌

عوامل‌ روان‌ شناختی‌ اعتیاد‌ از‌ دیدگاه‌ شناختی

بر‌ اساس‌ دیدگاه‌ شناختی‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ شیوه‌ تفسیر‌ افراد‌ از‌ موقعیت‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ بر‌ احساسات‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ انگیزه‌ها‌ و‌ اعمال‌ آن‌ها تأثیر‌‌‌‌‌ می‌گذارد‌‌‌.‌ فرآیندهای‌ ذهنی‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ واسطه‌ میان‌ محرک‌ها‌ و‌ رویدادها‌ با‌ پاسخ‌‌‌‌های‌ فرد‌ هستند‌ که‌ با‌ مؤلفه‌‌‌‌های‌ مهمی‌ چون‌ طرحواره‌ ها[۴]‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ باورها‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ انتظارات‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ ارزشیابی‌ها‌ و‌ اهداف‌ ارتباط‌ دارند‌‌‌.‌ نظریه‌ پردازان‌ شناختی‌ معتقدند‌ که‌ رفتار‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ انگیزه‌ها‌ و‌ احساسات‌ افراد‌ نسبت‌ به‌ موقعیت‌ها‌ متأثر‌ از‌ شیوه‌ تفسیر‌ آن‌ها از‌ آن‌ موقعیت‌ هاست‌‌‌.‌ مثلاً‌ یک‌ موقعیت‌ اجتماعی‌ ممکن‌ است‌ باوری‌ نظیر‌ این‌ که‌ مواد‌ مخد‌ مرا‌ اجتماعی‌‌تر می‌کند‌ «یا»‌ اگر‌ مواد‌ مصرف‌ کنم‌‌‌‌‌ ‌می‌توانم‌ راحت‌‌تر باشمرا‌ فعال‌ کند‌ و‌ سبب‌ گرایش‌ به‌ مصرف‌ مواد‌ شود‌‌‌.‌ این‌ باور‌ خاص‌ فرد‌ را‌ برای‌ سوء‌ مصرف‌ مواد‌ آسیب‌ پذیر‌‌‌‌‌ می‌سازد‌‌‌.‌ باوری‌ که‌ در‌ شرایط‌ پیش‌ بینی‌ پذیر‌ فعال‌‌‌‌‌ می‌شود‌ احتمال‌ ادامه‌ مصرف‌‌‌‌‌‌ مواد‌ اعتیاد‌ آور‌ را‌ افزایش‌‌‌‌‌ می‌دهد‌‌.‌

باورهای‌ اعتیادزا[۵]‌‌‌‌‌‌‌‌:‌ باورهایی‌ که‌ موجب‌ گسترش‌ اعتیاد‌ در‌ جامعه‌‌‌‌‌ می‌شوند‌ در‌ حفظ‌ و‌ تداوم‌ اعتیاد‌ دخالت‌ داشته‌ و‌ زمینه‌ عود‌ را‌ فراهم‌‌‌‌‌ می‌کنند‌‌‌.‌ محتوای‌ این‌ باورها‌ بسته‌ به‌ نوع‌ مواد‌‌‌‌‌‌‌‌،‌ متفاوت‌ خواهند‌ بود‌‌‌.‌ مواردی‌ از‌ باورهای‌ اعتیادزا‌ که در شکل ۲-۱ ابعاد آن بیان شده، عبارتند‌ از‌‌‌‌‌‌‌‌:‌

[۱] – Purafkary

[۲] – Wells‌

[۳] Spada‌

[۴] – Schema

[۵] – Addictive Belief

فهرست

باورهای‌ شناختی

عوامل‌ روان‌ شناختی‌ اعتیاد‌ از‌ دیدگاه‌ شناختی

فرهنگ‌ و‌ باورهای‌ شناختی

صفات‌ شخصيتي‌‌ و‌ باورهای‌ شناختی

رابطه‌ بين‌ صفات‌ شخصيت‌ و‌ اعتياد

مبانی‌ نظری‌ پژوهش‌

نظریه­ های‌ روان­شناختی‌‌‌‌‌

تئوری‌ محرومیت‌ نسبی

نظریات‌ جامعه­شناختی‌

نظریه‌ پیوند‌ افتراقی

نظریه­های‌ خرده‌ فرهنگ‌

چهار‌ گام‌ زير‌ فرآيند‌ نظريه‌ پيوند‌ افتراقي‌‌‌‌

گليزر‌ و‌ هويت‌ پذيري‌ افتراقي‌

دو‌ عنصر‌ اساسي‌ در‌ کنترل‌ اجتماعي

مکانيسم موثر کنترل‌ اجتماعي‌ ‌

نظریه‌ و‌ تئوری‌ کنترل‌ اجتماعی‌‌‌‌‌‌ (آلفرد‌ هیرشی)

برگس‌ و‌ ايکرز‌ و‌ تقويت‌ افتراقي‌

نظریه‌ کنترل‌ اجتماعی‌ تراویس‌ هیرسچی

شيوه‌‌هاي‌ کنترل‌ اجتماعي

انواع‌ کنترل‌ اجتماعي‌

برچسب‌ زني‌ بعنوان‌ عامل‌ جرم‌ زا

نظریه‌ و‌ تئوری‌ برچسپ‌‌‌‌‌‌ (انگ)

نظريه‌ باورهای‌ شناختي

نظریه‌های‌ روان‌ شناختي

نظريه‌ آموزه­های دینی

پیشینه‌ پژوهش‌‌‌‌

پیشینه تحقیقات‌ داخلی‌‌‌‌‌‌‌‌

پیشینه‌ تحقیقات‌ خارجی

فهرست منابع