سلام دوست عزیز وارد حساب کاربری خود شوید
اخلاقمداری و آخرتگرایی به عنوان دو مؤلفهی اساسی دینداری، میتوانند به کاهش دعاوی کیفری بیانجامند. اخلاقمداری و تقوی، فرد را از تعدی به حقوق دیگران باز میدارد و او را فردی اجتماعی و خیرخواه جامعه میگرداند. از سوی دیگر اعتقاد به سرای عُقبی، انسان را از اندیشهی انتقامگیری باز میدارد. انسان دیندار، با اعتقاد به اینکه مجازات واقعی گناهان در آخرت خواهد بود و در آن دنیا ظالمان را مفری نخواهد بود، به جای جزع و فزع در قبال حقکشیها به آینده امیدوار خواهد بود. اعتقاد به عفو و بخشش به جای عصیان و انتقام نیز از آموزههای دین است که به وفور از آن سخن به میان آمده است (مفتاح، ۱۳۸۷).
باورهای گوناگون مذهبی غالباً دیدگاههای منفی در رابطه با مصرف الکل و سایر مواد مخدر دارند با این حال وابستگی و ارتباط فعال با مذهب عامل حمایتی مثبتی در رابطه با سوء مصرف مواد مخدر محسوب میشود. اعتقاد مذهبی میتوانند در مقابله با عوامل خطر مربوط به سوء مصرف مواد مخدر از جمله احساس انزوا و وابستگی نداشتن مفید باشند. به دلیل اینکه مذهب یکی از محدوده حوزههایی است که هم کهنسالان و هم جوانان را جذب میکند. گروههای مذهبی فرصت برقراری ارتباط با گروههای در معرض خطر مصرف مواد مخدر را بهتر دارند و میتوانند به آنها خدمات لازم را ارائه کنند.
دین به معناي مكتب است با محتوا و مفاد وحياني و به مفهوم آموزهها و گزارههاي وحياني ارسالي از سوي خدا براي بشر ایجاد شده است (جوادی آملی، ۱۳۹۲)؛ و آموزههای دينی، عبارت است از مجموعه عقايد، اخلاقيات، قوانين و مقرراتي كه براي اداره امور جامعه انساني و پرورش انسانها تشريع و ارسال شده است (هیوم، ۱۳۸۷). مراد از دين در اين نوشتار، فقط دين الهي و وحياني (اسلام) است.
اعتقاد به باروهای دینی به زندگی انسان جهت داده و باعث کاهش مشکلات و به دنبال آن افزایش اعتماد به نفس شده و در نهایت منجر به پیشگیری از روی آوردن به مواد مخدر و ناهنجاریهای اجتماعی میشود. احکام الهی برای موضوعات متنوعی است که آدمیان در زندگی فردی و اجتماعی خود با آنها روبرو هستند. در این چارچوب یکی از جدیترین موضوعات و معضلات جامعه نوین، بحث اعتیاد و مصرف مواد مخدر است. شاید شکل گیری، بروز و شیوع مصرف مواد مخدر، ارتباطی با حوزه کار فقیه نداشته باشد اما فقه پویا حکم میکند که برای یک معضل جامعه معاصر که از بیماری اخلاقی اجتماعی اعتیاد رنج میبرد، احکام الهی را جستجو کند.
شواهد نشان میدهد، رابطه معنادار و با ثباتی بین مذهب و معنویت از یک طرف و سلامت افراد از سوی دیگر وجود دارد. برای افراد معتاد زندگی حول به دست آوردن، مصرف و بهبودی از اثرات مواد متمرکز است. آنها ممکن است احساس کنند که از دیگران جدا شدهاند و چیز زیادی از زندگی شان نمانده است. احساس میکنند زندگی شان بدون معنا است و هیچ هدف متعالی یا معنوی برای آن وجود ندارد. آنها احساس میکنند که هیچ قدرتی بزرگتر از خودشان برای کمک به آنها وجود ندارد (یزدی مقدماسماعیل آبادی،۱۳۹۴). نتایج پژوهشهای به عمل آمده در بسیاری از کشورهای دنیا نشان میدهد که برای آرامش انسان و داشتن یک اراده قوی، باید عاملی به نام مذهب و گرایش به خدا در جامعه گسترش یابد. بی توجهی به آمیزههای مذهبی و فاصله گرفتن از ارزشهای معنوی و در مقابل گرایش به ارزشهای مادی و ظاهری یکی از عوامل مهمی است که شاید بتوان گفت در کنار عدم کنترل والدین باعث ایجاد انواع آسیبهای اجتماعی از جمله اعتیاد، بین نوجوانان و جوانان میشود. چرا که مذهب عاملی است که در هر شرایط قادر است با چراغ قرمزهایی مانع بروز آسیبهای اجتماعی شود. بی توجهی به آموزههای دینی از سوی بسیاری از والدین و در کنار آن موج تهاجم فرهنگی که به شکلهای مختلف ذهن فرزندان ما را نشانه گرفتهاند از مهمترین عوامل مذهب گریزی جوانان و نوجوانان میباشد. تحقیقات نشان میدهد که داشتن جهانبینی مذهبی در معنابخشی به زندگی، امید به زندگی و احساس امنیت خاطر تأثیر به سزایی دارد و مانند سپری در مقابل از خودبیگانگی و خلأ وجودی عمل میکند. به عبارت دیگر، مذهب به زندگی انسان جهت میدهد، از او در مقابل فشارهای روانی محافظت میکند، و درنتیجه سلامت روانی باعث کاهش مشکلاتی مانند افسردگی، اضطراب، خودکشی، عزتنفس پایین و تنهایی میشود. درنتیجه، تأمین بهداشت روانی، فرد را از مصرف تفریحی یا اعتیاد به مواد مخدر و الکل باز میدارد.
معمولاً مذهب در سه سطح میتواند مصرف مواد را تحت تأثیر قرار دهد:
اولین تأثیر مذهب شامل فعالیتهای پیشگیرانهای است که برای تحریم شروع مصرف مواد به کار گرفته میشود و میتواند در برگیرنده آموزش مستقیم مردم درباره منع مصرف مواد و همچنین هدفمند نمودن زندگی باشد که در این صورت برای داشتن زندگی سالم مصرف مواد عملی پسندیده نیست. دومین تأثیر مذهب مداخله در جلوگیری از گسترش اعتیاد در افرادی است که مصرف آزمایشی و گاه به گاه مواد را شروع کردهاند. سومین تأثیر مذهب شامل برنامههایی است که برای کمک به افراد معتاد در جهت ترک و همچنین پرهیز از عود مجدد در آنان فراهم شده است. یکی از شیوههایی که مذهب به وسیلة آن مصرف مواد را کاهش میدهد پرورش جنبههای بهداشت روانی است. مذهب به زندگی فرد جهت میدهد و از او به هنگام فشارهای روانی روزمره حمایت میکند. بنابراین تأمین بهداشت روانی میتواند فرد را از مصرف تفریحی یا اعتیاد به مواد مخدر بازدارد و از طرف دیگر باعث کاهش مشکلاتی مثل افسردگی، احساس از خود بیگانگی، تنهایی و عزت نفس پائین میشود که فرد را مستعد مصرف مواد میکند (میرزابیگی، ۱۳۹۰).
اسلام با قواعد تشریعی فراگیر خود، برنامهها و راه حلهای ویژهای در جهت رشد و نمو عقیدتی، اخلاقی و جسمی و روحی افراد تجویز کرده که با به کارگیری آن میتوان در صلابت عقیدتی، رفعت اخلاقی و روحی و روانی به اوج نائل شد.
با بررسی در قرآن و روایات دین اسلام هر انسان فهیمی به راحتی درک میکند که مواد مخدر علاوه بر آثار سویی که بر جسم و روح انسان دارد، آثار سوء اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی نیز به دنبال دارد بنابراین یکی از گامهای بلند در امر مبارزه با مواد مخدر، تحقیق در زمینه حکم فقهی و روشن شدن تکلیف شرعی آن است.
مواد مخدر از مصادیق اضرار به نفس به شمار میآید و استعمال تخدیرکنندهها و هر چیزی که نیروی عقل را کاهش میدهد و یا هر نوع عملی که از نظر عرف غالباً زمینه نابودی و توانایی را فراهم میکند مشمول نهی و حکم تحریم قرار خواهد گرفت (یزدی مقدماسماعیل آبادی، ۱۳۹۴).
آموزههای دینی
باورهای دینی عامل کاهش اعتیاد در جامعه
نقش اعمال دینی در پیشگیری از اعتیاد
نقش روحانیون در پیشگیری از اعتیاد و مبارزه با مواد مخدر
پیشینه پژوهش
پیشینه تحقیقات داخلی
فهرست منابع