مقاله درس پژوهی گوناگونی گیاهان و زیستگاه، درس علوم ابتدایی

مقاله کامل درس پژوهی گوناگونی گیاهان، زیستگاه درس علوم ابتدایی

مقدمه:

درس پژوهی رویکرد نوین در نظام آموزشی مدارس بسیاری از کشورهاست. امروزه در چین، انگلستان، ژاپن، آمریکا و آفریقای جنوبی از این فرایند برای غنی سازی فرایند یادگیری بهره برداری می کنند و برای تحول در آموزش و پرورش، اصلاحات آموزشی را در گرو توانمند سازی معلم و غنی سازی فرایند یاددهی –یادگیری می دانند و بر اجرای آن در مدارس متمرکز شده اند و برخی مانند ژاپن و آمریکا از اجرای آن در مدارس بسیار رضایت دارند.(محمدی،۱۳۹۴)

براساس یافته های پژوهشی محمدرضا سرکارآرانی(۱۳۹۰) درس پژوهی موجب گسترش فرهنگ یادگیری در مدارس و ارتقا مهارتهای حرفه ای معلمان و بهبود کیفیت یادگیری در دانش آموزان می شود. فرایند درس پژوهی در بیشتر مدارس کشور و دوره های ابتدایی، متوسطه اول و دوم قابلیت اجرایی دارد و معلمان یک رشته درسی می توانند در سال یک یا دوبار آن را اجرا کنند. همه معلمان هم رشته درسی می توانند از این فرایند در تدریس استفاده نمایند و درنهایت، مدرسه به سازمانی یادگیرنده تبدیل شود و محلی باشد که مدیر،معاون، آموزگار،دبیر، مشاور، دانش آموز و اولیا در آن رشد کنند.

معلمان با اجرای فرایند درس پژوهی از یکدیگر مطالب و روش های جدید یاد می گیرند، در تجارب آموزشی هم سهیم می شوند، در رفتارهای آموزشی خود بازنگری و باز اندیشی می کنند، راه های بهتری برای یاد دادن و یاد گرفتن می آموزند و به تولید دانش حرفه ای کمک می کنند. آنها فرهنگ مشارکتی را تقویت می کنند، به بهسازی کلاس درس کمک می کنند، معلمان تازه کار وباسابقه در کنار هم قرار می گیرند، فضایی صمیمی و دوستانه در مدرسه شکل می گیرد، معلمان ایده های نو را از هم می آموزند، پژوهش در مدرسه توسعه می یابد و روابط انسانی بین کارکنان تقویت می شود.

در پایان منطق درس پژوهی را می توان این چنین بیان کرد: اگر می خواهید آموزش را بهبود بخشید، اثر بخش ترین جا برای چنین کاری کلاس درس است. بهبود در کلاس درس در درجه اول اهمیت است . سپس چالش تشخیص انواع تغییراتی که یادگیری دانش آموزان را بهبود می بخشد، قرار دارد. هنگامی که تغییرات شناسایی شدند، نوبت به چالش اشتراک این دانش با معلمان دیگر می رسد، کسانی که با مسائل مشابه مواجه اند یا هدفهای مشترک در کلاس درس دارند.(حوری زاد، ۱۳۸۹)

تعیین هدف:

با مشاهده ی اطراف خود موارد مختلفی از نعمت های بزرگ خداوند متعال را می یابیم. یک مورد از نعمت های خداوند گیاهان هستند. گیاهان علاوه بر اکسیژن موردنیاز برای تنفس موجودات زنده، منبع اصلی غذاسازی به شمار می آیند، بنابراین شناخت انواع و قسمت های آنها اهمیت بسزایی دارد. برای رسیدن به این هدف می بایست دانش آموزان با مشاهده و مقایسه ی دقیق انواع گیاهان(دانه دار، بدون دانه) و اجزای آنها(ریشه، برگ،گلبرگ و دانه) به گوناگونی آنها از لحاظ مختلف پی ببرند.

موجودات زنده برای زنده ماندن نیاز به زیستگاه مناسبی دارند. در زیستگاه های مختلف زنجیره ها و شبکه های غذایی مختلفی وجود دارد. شناخت زنجیره ها و شبکه های غذایی به منظور پی بردن به چگونگی ارتباط بین موجودات زنده، برای دانش آموزان با ارزش است. بنابراین می بایست آنها را برای درک بهتر این موضوع یاری نمود.

لذا از آنجا که مبحث گیاهان در درس علوم یکی از مباحث مهم محسوب می شود و دانش آموزان از اول تا ششم ابتدایی با آن سروکار دارند و در هر دوره مباحث مربوط به گیاه کامل تر و جامع تر می شود، بنده با همفکری اعضای گروه درس پژوهی تصمیم گرفتیم که بر روی این مهم تمرکز کرده و نهایت سعی و تلاش خود را به کار بگیریم تا دانش آموزان آن را فرا گیرند.برای بنده و گروه درس پژوهی آموختن این مسأله به طور مفهومی بسیار اهمیت داشت.بنابراین سعی براین شدکه تاحد توان آموزش عینی و روان و قابل فهم برای دانش آموزان باشد.

طراحی واحد یادگیری:

واحد یادگیری عبارت است از مشخص کردن یک نقشه برای تدریس به صورتی که دانش آموزان بر آن درس مسلط شوند و به پیامدهای موردنظر دست یابند. برای طراحی واحد یادگیری ابتدا به کتاب درسی رجوع کردیم و به استخراج مفاهیم، مصادیق و مهارت های اساسی و مهم پرداختیم.سپس مفاهیم را با نظم خاصی از آسان به مشکل فهرست نمودیم. لازم به ذکر است که در تمامی مراحلِ طراحی، نظرات و پیشنهادهای استاد محترم و معلم راهنما یاری گرِ ما بود. ضمن اینکه تمام تلاش گروه درس پژوه بر این بود که طراحی واحد یادگیری مبتنی بر رویکرد یادگیری مشارکتی باشد.

الف) طراحی نقشه ذهنی

پس از استخراج مفاهیم بر اساس نظرات اعضای گروه و مشورت استاد، با دقت فراوان، به تدوین هر یک از شاخه های ذهنی پرداختیم. هدف از نوشتن نقشه ذهنی این بود که قبل از این که محتوای یک واحد درسی را برای دانش آموزان تدریس کنیم، با ترسیم نقشه ذهنی به این نکته پی ببریم که چه لوازم و وسایلی برای تدریس لازم است تا نسبت به آماده کردن آن ها اقدام کنیم، چرا که بدون این طرح ممکن است هنگام تدریس دچار سردرگمی شویم. با این روش ارتباط و پیوندها مشخص تر می شود و دانش آموز و دانشجو، با فراگیری کلمات و جملات کلیدی می تواند مضمون درسی را بهتر و عمیق تر درک کند.

ب) استخراج ایده کلیدی

پس از مشورت با اعضای گروه، از بین ایده های کلیدی پیشنهادی، یک ایده را انتخاب کردیم. در انتخاب ایده ی کلیدی سعی شد تا بهترین جمله ای که در بردارنده ی کل محتواست و همه مفاهیم را به هم پیوند می دهد انتخاب گردد.

گوناگونی گیاهان، زیستگاه

ج)شایستگی مورد انتظار

شایستگی یعنی توانایی هایی که دانش آموزان پس از تدریس یک واحد یادگیری، آن را کسب می کنند.با توجه به اهداف واحد یادگیری و مشورت اعضای گروه و نیز با توجه به مهارت ها و توانایی هایی که دانش آموزان در نهایت پس ازآموختن این واحد باید بدانها دست یابند، شایستگی مورد انتظار به شرح زیر انتخاب گردید:

انتظار می رود دانش آموزان پس از تدریس، قسمت های مختلف گل و چگونگی مقایسه ی گیاهان را به زبان آورده و با مشخص کردن نوع هر گیاه، کاربرد آنها را در زندگی توضیح دهند.
انتظار می رود دانش آموزان پس از تدریس، ویژگی های موجودات زنده را بگویند و موجودات زنده را از غیر زنده تشخیص دهند. برای یک موجود زنده اهمیت زنجیره ی غذایی، شبکه ی غذایی و حفاظت از انواع زیستگاه را شرح دهند.

د) طراحی ملاک هاي شایستگی و سطوح هریک از آن ها

همکاری اعضای گروه در طراحی ملاک ها باعث شد که بتوانیم بهترین ملاک ها را انتخاب کنیم .

منابع

شاه محمدی، نیره، روش تدریس اکتشافی، ماهنامه رشد آموزش ابتدایی،۱۳۹۴٫
حوری زاد، بهمن، بررسی تاثیر درس پژوهی خلاقیت محور بر توسعه توانمندی های حرف ایی معلمان. مجله فرهنگ مشاوره و روان درمانی.
سرکارآرانی،محمدرضا (۱۳۹۰)درس پژوهی الگویی برای بهسازی گفتمان ریاضی درکلاس درس. مجله تعلیم وتربیت.
کتاب راهنمای علوم چهارم
سایت تعلیم و تربیت پژوهشی.
بیانات معلم و استاد راهنما