سلام دوست عزیز وارد حساب کاربری خود شوید
يكي از قديميترين مفاهيم و اختراعات بشر «بازار» بوده است كه در تمام تمدنها و فرهنگها و براي كالاهاي گوناگون وجود داشتهاست.
الكتريسيته نظير يك كالاي ساده نبوده و بازارهاي آن نيز پيچيدهتر از بازارهاي ساير محصولات ميباشد.در قسمت اعظم قرن بيستم وضعيت بدين منوال بودهاست كه، مصرفكنندهها امكان انتخاب در خريد انرژي الكتريكي، ندارند. آنها ملزم به خريد انرژي الكتريكي از شركتي[۱] هستند كه در منطقه آنها انحصار[۲] عرضه[۳] برق را در اختيار دارد. بعضي از اين شركتهاي برق، ساختار يكپارچه عمودي[۴] دارند بدين معني كه عهدهدار توليد انرژي الكتريكي، انتقال آن از نيروگاهها به مراكز بار و توزيع انرژي بين مصرفكنندهها هستند. در ساير حالتها، شركت برقي كه مصرفكنندهها برق را از آن خريداري ميكنند، تنها مسئول فروش و توزيع انرژي در ناحيه محلي خود ميباشد. چنين شركتي، به نوبه خود بايد انرژي الكتريكي را از يك شركت توليد و انتقال برق، كه داراي انحصار در يك ناحيه جغرافيايي وسيعتر است، خريداري نمايد. در بعضي نواحي جهان، اين شركتهاي برق، بصورت شركتهاي داراي مقررات خصوصي[۵] و در نواحي ديگر بصورت شركتهاي ملي[۶] يا بنگاههاي دولتي[۷] بودهاند. صرفنظر از نوع مالكيت و ميزان يكپارچه عمودي بودن، انحصارهاي جغرافيايي، معمول بوده است.
شركتهاي برقي كه با چنين مدلي، فعاليت ميكنند سهم بسزايي در فعاليتهاي اقتصادي و كيفيت زندگي دارند. اغلب مردم در جهان صنعتي، به يك شبكه توزيع انرژي الكتريكي دسترسي دارند. براي دهههاي متمادي، انرژي عرضه شده توسط اين شبكهها تقريباً هر هشت سال دو برابر شده است. همچنين پيشرفتهاي مهندسي تا حدي قابليتاطمينان[۸] عرضه انرژي الكتريكي را بالا برده كه در بسياري از مناطق جهان متوسط عدم دسترسي مصرفكننده به برق كمتر از دو دقيقه در سال است.
در دهة ۱۹۸۰ تعدادي از اقتصاددانان بحث به پايان رسيدن دوره اين مدل را مطرح كردند و اذعان داشتند كه وضعيت انحصاري شركتهاي برق باعث انجام سرمايهگذاري غيرضروري و كاهش انگيزه بهرهبرداري مؤثر[۹] است. به علاوه مطرح گرديد كه نبايد مصرفكنندهها متحمل هزينه اشتباهات شركتهاي برق خصوصي شوند. از طرف ديگر شركتهاي برق ملي اغلب وابستگي زيادي به دولتها دارند. در نتيجه مسائل سياسي ميتواند بر وضعيت اقتصادي سيستم تأثير گذارد. به عنوان نمونه فعاليت بعضي از شركتهاي برق ملي با درآمد مستمر همراه است در حاليكه بقيه شركتها نميتوانند نرخ خود را در حدي تنظيم نمايند كه هزينهها ملحوظ شوند و به پول لازم براي سرمايهگذاريهاي اساسي دسترسي ندارند. اقتصاددانان پيشنهاد كردند كه برق بجاي عرضه با مقررات انحصاري يا طبق سياستهاي دولتي بصورت كالايي طبق قواعد بازار ارائه گردد كه نتيجه آن كاهش قيمت و افزايش منفعت[۱۰] كلي خواهد بود. اين هدف از اواخر دهة هفتاد اساس يك مقرراتزدايي[۱۱] كلي در اقتصاد غرب قرار گرفت. چنين حركتي قبل از اينكه در صنعت برق مدنظر قرار گيرد، خطوط هوايي، حمل و نقل و عرضه سوخت را تحت تأثير قرار داده بود. در تمام اين بخشها تصور ميشد كه بازار با مقررات[۱۲] يا انحصاري مؤثرترين راه عرضه «محصولات» به مشتريان است. بتدريج احساس شد كه مشخصات خاص اين محصولات آنها را براي تجارت در بازارهاي آزاد[۱۳] نامناسب ميسازد. طرفداران مقرراتزدايي اذعان ميداشتند كه مشخصات خاص اين محصولات موانعي غير قال عبور نيستند و با اين محصولات ميتوان و بايد نظير ساير كالاها رفتار نمود. اگر شركتها اجازه يابند كه آزادانه در عرضه برق به رقابت پردازند فوايد حاصل از اين رقابت در نهايت به نفع مصرفكنندگان ميباشد. به علاوه با توجه به احتمال انتخاب فنآوريهاي مختلف توسط شركتهاي رقيب، ميزان تأثير عواقب سرمايهگذاريهاي نادرست بر مصرفكنندگان كاهش مييابد.
اگر برق واقعاً يك كالا قلمداد گردد، كيلووات ساعت نيز نظير يك كالا در قفسه، مانند يك كيلوگرم آرد يا يك دستگاه تلويزيون، بايد در لحظهاي كه مصرفكننده چراغ را روشن يا فرآيند صنعتي خود را آغاز ميكند، آماده براي استفاده باشد. عليرغم پيشرفتهاي اخير در فنآوري ذخيره انرژي الكتريكي و توليد در مقياس كوچك[۱۴]، اين مفهوم بصورت عملي و تجاري كاملاً محقق نشده است. عرضه مداوم و مطمئن مقادير زياد انرژي الكتريكي هنوز نيازمند نيروگاههاي بزرگ و اتصال آنها به مصرفكننده از طريق شبكههاي انتقال و توزيع است.
۱-۱ بازار برق ۲
۱-۱-۱ تفاوت بين بازار برق و بازار ديگر كالاها ۵
۱-۱-۲ ساختار بازار ۹
۱-۱-۳ مدلهاي بازار برق ۱۶
۱-۱-۴ انواع قرارداد در بازارهاي توان ۱۸
۱-۱-۵ بازارهاي توان ۲۴
۱-۱-۶ قدرت بازار (رقابت گريزي) ۲۶
۱-۲ تجربيات بينالمللي در زمينه تجديد ساختار ۲۹
۱-۲-۱ هدف از تجديد ساختار و بررسي عملكرد بازار ۲۹
۱-۲-۲ مؤلفههاي بازار ۳۱
۱-۲-۳ درسهاي آموخته شده از فرآيند تجديد ساختار در سطح بينالمللي ۳۷
۲-۱ بازار برق نيويورك ۴۰
۲-۱-۱ كليات ۴۰
۲-۱-۲ بازار روز بعد، زمان حقيقي، خدمات جانبي و بازار ظرفيت نيويورك ۴۱
۲-۱-۳ قراردادهاي انباشتگي سيستم انتقال ۴۳
۲-۱-۴ نظارت بر بازار برق نيويورك ۴۳
۲-۱-۴-۱ اطلاعات لازم براي نظارت و ارزيابي عملكرد بازار برق نيويورك ۴۶
۲-۱-۴-۲ شاخصهايفنيواقتصاديمورداستفادهبرايارزيابيبازاربرقنيويورك۵۲
۲-۲ بازار برق كاليفرنيا ۵۸
۲-۲-۱ كليات ۵۸
۲-۲-۲ بازار روز بعد، ساعت بعد، زمان حقيقي، خدمات جانبي كاليفرنيا ۵۹
۲-۲-۳ حق مالي انتقال و سقف قيمتها ۵۹
۲-۲-۴ نظارت بر بازار برق كاليفرنيا ۶۰
۲-۲-۴-۱ شاخصهايفنيواقتصاديمورداستفادهبرايارزيابيبازاربرقكاليفرنيا ۶۱
۲-۲-۴-۲ انديسهاي خروج و ساير انديسها ۶۴
۳-۱ بررسي و پيشنهاد شاخصهاي فني و اقتصادي عملكرد بازار برق ايران ۶۶
۳-۲ مباني اوليه ۶۷
۳-۳ بررسي بازار برق ايران ۷۰
۳-۳-۱ وضعيت مطلوب در بلندمدت ۷۲
۳-۳-۲ وضعيتهاي بينابين ۷۲
۳-۳-۳ ويژگيهاي نظام قانوني موجود ۷۶
۳-۴ مدل بازار برق ايران ۷۸
۳-۴-۱ روش حراج در بازار برق ايران ۸۱
۳-۴-۲ اپراتور مستقل سيستم يا سازمان مسئول بازار برق ايران ۸۲
۴-۱ ملزومات ارزيابي صحيح شاخصهاي فني و اقتصادي بازار برق ايران ۸۴
۴-۱-۱ملزوماتساختاريبرايانجامارزيابيصحيحشاخصهايفنيواقتصاديبازاربرقايران۸۵
۴-۱-۱-۱ استاندارد طراحي بازار ۸۵
۴-۱-۱-۱-۱ جزئيات پيشنهاد استاندارد طراحي بازار برق ايران ۸۷
۴-۱-۱-۲استقلالوتوانايياجرايتصميماتتوسطواحدهايارزيابيونظارتبازاربرق ۹۲
۴-۱-۱-۳ ديدگاه جامع در زمينه نظارت بر بازار ۹۴
۴-۱-۱-۴ توانايي انجام اقدامات لازم ۹۶
۴-۱-۱-۵ گزارشدهي و جمعآوري داده ۱۰۰
۴-۱-۲ نياز به تعريف شاخصها، غربالها و نشانگرهاي مناسب به منظور انجام ارزيابي
صحيح شاخصهاي فني و اقتصادي بازار برق ۱۰۱
۴-۱-۲-۱ قدرت بازار ۱۰۱
۴-۱-۲-۲ استراتژيهاي اعمال قدرت بازار ۱۰۷
۴-۱-۲-۳ آشكارسازي قدرت بازار ۱۰۸
۴-۱-۳ انديسها و مدلهاي آشكارسازي قدرت بازار ۱۱۰
۴-۱-۳-۱ انديسهاي ساختاري آشكارسازي قدرت بازار ۱۱۳
۴-۱-۳-۲ انديسهاي رفتاري در بازار ۱۲۲
۴-۱-۳-۳ مدلهاي شبيهسازي ۱۳۱
۴-۱-۴ تواناييهاي لازم واحدهاي نظارت بازار برق ايران ۱۴۲
۴-۱-۴-۱ ابزارهاي لازم براي نظارت بازار برق ايران ۱۴۴
۴-۲ نتيجهگيري ۱۷۹
۵-۱ هدف ۱۸۱
۵-۲ محدوده و دامنه كاربرد ۱۸۱
۵-۳ مسئوليت ۱۸۲
۵-۴ تعاريف ۱۸۳
۵-۴-۱ فروشنده ۱۸۳
۵-۴-۲ نيروگاه ۱۸۳
۵-۴-۳ خريدار ۱۸۳
۵-۴-۴ شركت توزيع ۱۸۴
۵-۴-۵ قابليت توليد ابراز شده ۱۸۴
۵-۴-۶ قابليت توليد قابل گسيل ۱۸۴
۵-۴-۷ قابليت توليد واقعي ۱۸۵
۵-۴-۸ نرخ آمادگي ۱۸۵
۵-۴-۹ نرخ پيشنهادي انرژي توليدي ۱۸۵
۵-۴-۱۰ نرخ پذيرفته شده انرژي توليدي ۱۸۶
۵-۴-۱۱ واحد نيروگاهي انرژي محدود ۱۸۶
۵-۴-۱۲ آزمون ناموفق ظرفيت ۱۸۶
۵-۴-۱۳ نياز مصرف كل ۱۸۷
۵-۴-۱۴ نياز مصرف با نرخ بازار ۱۸۷
۵-۴-۱۵ نياز مصرف با نرخ پيشنهادي ۱۸۸
۵-۴-۱۶ نرخ قدرت درخواستي ۱۸۸
۵-۴-۱۷ نرخ بازار (انرژي مصرفي) ۱۸۸
۵-۴-۱۸ نرخ پيشنهادي خريد ۱۸۹
۵-۴-۱۹ نرخ پذيرفته شده خريد ۱۸۹
۵-۴-۲۰ قدرت قابل تأمين ۱۸۹
۵-۴-۲۱ مصرف واقعي ۱۹۰
۵-۴-۲۲ نرخ بيشينه انرژي ۱۹۰
۵-۴-۲۳ آزمون ناموفق مصرف ۱۹۰
۵-۴-۲۴ رويه تعيين خسارت ۱۹۱
۵-۵ اركان بازار برق ۱۹۱
۵-۵-۱ مدير بازار ۱۹۱
۵-۵-۲ مركز ۱۹۱
۵-۵-۳ هيأت تنظيم بازار ۱۹۲
۵-۶ نحوه خريد از نيروگاهها ۱۹۴
۵-۷ نحوه فروش انرژي براي توزيع ۲۰۰
مراجع ۲۰۵