مبانی نظری هیجانات تحصیلی (پیشینه پژوهشی) فصل دوم پایان نامه

فهرست

۲-۵٫ هیجانات تحصیلی

۲-۵-۱٫هیجان

۲-۵-۲٫عناصر هیجان

۲-۵-۳٫ابعاد هیجان

۲-۵-۴٫ انواع هیجان

۲-۵-۵٫ نظریه های هیجان

۲-۵-۵ -۱٫ نظریه جیمز – لنگه

۲-۵-۵ -۲٫ نظریه کَنون – بارد

۲-۵-۵ -۳٫ نظریه شاختر

۲-۵-۵ -۴٫ نظریه آرنولد

۲-۵-۵ -۵٫ نظریه پلوچیک

۲-۵-۵ -۶٫ نظریه پکران و همکاران

منابع

۲-۵٫ هیجانات تحصیلی

۲-۵-۱٫هیجان[۱]

اصطلاح “Emotion” از ریشه لاتین “Emovere” به‌معنای حرکت، تحریک و حالت تنش مشتق شده است، هیجان ازجمله اصطلاحاتی است که تعریف آن با دشواری روبرو بوده و از مسائل حل‌نشده در روان‌شناسی می‌باشد. در کاربرد تقریبا اجماعی امروزه، که البته مطابق کاربرد اولیه آن نیز می‌باشد، هیجان اصطلاحی پوششی برای تعداد نامعینی از حالات ذهنی بوده که وضعیت هستی‌شناسی هریک با برچسبی که معنی آن با توافق ساده معین می‌گردد، تثبیت می‌شود (پورافکاری،۱۳۷۳ ).

هیجان که بدان عاطفه نیز گفته شده در واقع احساس‌های شدید ذهنی می‌باشند که حالت‌های روانی مختلفی را در انسان به‌وجود می‌آورند. هیجان که عمدتاً در قالب‌هایی مانند ترس، خشم، اندوه، شادمانی، لذت، عشق، شگفتی، نفرت و شرم بروز می‌یابد، یک‌سری حالات روانی نظیر شادی، ترس و … را در افراد به‌وجود می‌آورد و همچنین نوعی تغییرات فیزیولوژیکی را در بدن افراد به‌دنبال دارد. اساساً باید هیجان را نوعی احساس شدید دانست که اغلب به کنشی غریزی می‌انجامد و معمولاً با تغییراتی در گردش خون، تنفّس، عرق کردن، پلک زدن و … همراه است و از ‌این‌رو می‌توان هیجان را نوعی احساس شدید که موجب پیدایش واکنش‌های فیزیولوژیک آشکار همراه با حالت عاطفی در موجود زنده می‌شود، دانست. برای مثال انسان وقتی با یک واقعه خطرناک مواجه می‌شود، بی‌اختیار نشانه‌های آمادگی برای گریز و فرار جسمی و فیزیولوژیک در او به‌وجود می‌آید و از لحاظ روانی هم نشانه‌ها و رفتارهایی مبتنی‌بر ترس در فرد ظاهر می‌شود که به آن حالت هیجان، “ترس” گفته می‌شود (گیل،۱۳۸۴).

بررسی هیجان تقریبا یکصد سال قبل با این سوال آغاز شد که سیستم عصبی خودمختار در تجربه ذهنی هیجان چه نقشی دارد؟ اولین نظریه هیجان، نظریه جیمز-لانگه این سوال را مطرح کرد که آیا هیجان‌های متفاوت واکنش‌های بدنی منحصر به فردی دارند؟ نظریه هیجان لانگه به‌سرعت عمومیت یافت اما با انتقادهایی نیز روبرو شد و بدین سبب محبوبیت خود را از دست داد و نظریه های هیجان رقیب پدیدار شده و به‌جای آن نشستند (ریو،۱۳۸۸).

۲-۵-۲٫عناصر هیجان

جان مارشال ریو ضمن چندبعدی دانستن هیجان، چهار عنصر ذیل را برای هیجان ذکر می‌کند:

احساس؛ هیجان‌ها تا حدودی احساس‌های ذهنیتی است که باعث می‌شوند حالت‌های خاص مثل عصبانی شدن یا خوشحالی را احساس کنیم. هیجان، هم از نظر شدت و هم کیفیت در سطح ذهنی، احساس و تجربه می‌شود و جنبه احساسی هیجان‌ها در فرایندهای شناختی و ذهنی ریشه دارد.
انگیختگی بدن؛ ‌این عنصر ناظر به همان رفتار مقابله و واکنش بدن در حین هیجان بوده که به‌صورت فیزیولوژیکی (ضربان قلب، اپی‌نفرین در جریان خون) و نظام عضلانی (حالت هوشیار بدن، مشت گره کرده) نمود پیدا می‌کند.
هدفمندی؛ ‌این عنصر حالت انگیزش هدفمندی به هیجان می‌دهد. هیجان‌ها هدفمند بوده و بیانگر این مطلب هستند که چرا افراد از هیجانات‌شان استفاده می‌کنند. مثلا “هیجان خشم”، میل انگیزش برای انجام دادن کاری مانند، جنگیدن با دشمن و اعتراض کردن به بی‌عدالتی را در ما ‌ایجاد می‌کند که در غیر ‌این صورت چنین نمی‌کردیم.
عنصر اجتماعی؛ ‌این عنصر، بیانگر این است که هیجان‌ها پدیده‌هایی اجتماعی هستند و دارای جنبه ارتباطی می‌باشند. وقتی هیجان‌زده می‌شویم از طریق حالت‌های بدن، ژست‌ها، آواگری‌ها و جلوه‌های صورت تجربیات خصوصی خود را علنی کرده و با ابراز هیجان‌مان، در واقع به‌صورت غیرکلامی، احساس خود و ‌اینکه چه تعبیری از موقعیت موجود داریم، را به دیگران منتقل می‌نمائیم.

خلاصه اینکه هیجانات کل وجود ما یعنی احساس‌ها، انگیختگی بدن، احساس هدفمندی و ارتباطات غیرکلامی ما را فعال می‌کنند (سیف، ۱۳۸۴).

[۱] . Emotion