پيشگفتار

انسان از آغاز آفرينش، به منظور استمرار حيات، به کار و کوشش مجبور بوده  و در اين راه سختي هاي بسياري را متحمل شده است. امروزه به علت رشد روز افزون جمعيت به مصرف پيش از اندازه و بر پاي صنايع بزرگ، استفاده از انواع ماشين آلات، تجهيزات، فرايندها، مواد شيميايي و . . . امري گريز ناپذير شده است.

صنعتي شدن توليد فراينده مخاطراتي گوناگون را براي نيروي کار به ارمغان آورده و موجب شده نيروي کار در معرض عوامل زيان آور بسيار قرار گيرد، عواملي که جز جدايي ناپذير صنعت و توليد به شماري آيند و همواره تندرستي نيروي کار را تهديد مي کنند. اگر اين عوامل زيان آور از حد تحمل فيزلوژيک فزوني گيرند، مي توانند موجب بروز آسيب هاي شغلي شوند و از فرآوري نيروي کار بکاهند. براي پيشگيري از بروز اين گونه مشکلات و حفظ تندستي شاغلان، در هر شغل و پيشه اي که هستند بهداشت حرفه اي راهکاري کارآمد است. در بهداشت حرفه اي همه مسايل بهداشتي، پزشکي و ايمني پيشه هاي گوناگون مورد مطالعه و بررسي قرار مي گيرد و همواره تلاش بر اين است که از تاثير سوء عوامل آسيب زا، عوامل فيزيکي گرفته تا عوامل شيميايي، زيست شناختي و ارگونوميک بر فرد جلوگيري شود.

در اين رشته، کوشش ها به سوي پيشگيري از بيماريها و حوادث ناشي از کار جهت يافته اند زيرا باور بر اين است که بيشتر بيماريهاي شغلي اگر درمان شدني نباشند، سخت درمان بوده و تا پايان زندگي گريبانگير فرد خواهند بود، پس بايسته است پيش از آنکه فرد به اين گونه بيماريها دچار شود، اقدام هايي جهت پيشگيري از بروز آنها صورت گيرد.

از  آن جايي که در نيروي کار هر کشور، به ويژه کشورهاي در حال توسعه، بخشي پر اهميت از سرمايه ملي دانسته شده و از پايه هاي توسعه اقتصادي و اجتماعي انگاشته مي شود، از اين رو حفاظت از تندرستي نيروي کار و بهسازي محيط کار از اهميتي شايان توجه برخوردار است. بي گمان، اقتصادي شکوفا و صنعتي خودکفا بدون داشتن نيروي کار سالم و تندرست امکان پذبر نخواهد بود.

مقدمه

پيشروي جوامع به سوي صنعتي شدن و نياز روز افزون به توليدات مواد صنعتي به افزايش قابل ملاحظه اي در سر و صداي محيط کار شده است. بيماريهاي شنوايي بويژه کاه شنوايي ناشي از سر و صداي محيط کار، يک مشکل شايع در تعداد زيادي از اين محيط ها است.

سروصدا شايع ترين عامل زيان آور فيزيکي در محيط کار است. سروصدا با شدت هاي مختلف تقريباً در تمام صنايع وجود دارد و در مناطق مختلف تقريباً هيچ نژادي را نمي توان يافت که به آثار سوء آن به خصوص کاهش شنوايي مقاوم باشد.

۱)ONIHL يکي از قديمي ترين بيماري هاي شغلي شناخته شده است. امارنيني در قرن هجدهم ميلادي زماني که سروصدا ظاهراً بطور انحصاري در بين کارگران چکش کار، بخار، شيرواني کوب، نعلبند آهنگر و مسگر مشاهده مي شد، کاهش شنوايي ناشي از سروصدا را تعريف کرد.

مطالعات و پژوهش هاي صورت گرفته در زمينه صدا:

برآوردهايي که اخيراً در کشورهاي آمريکا صورت گرفته است، حاکي از آن است که سي ميليون نفر از جمعيت اين کشورها در محل هايي با ميزان بيش از ۸۵ و مي بل کار مي کنند که اين ميزان مي تواند براي شنوايي خطر مهمي محسوب شود.

۲)OSHA تخمين زده است که ۱۷ درصد کارگران بخش توليد دچار حداقل اختلال در شنوايي هستند.

۳)NIOSH برآورد کرده است که هر ۴ کارگر با سن بيش از پنجاه و پنج سال که در معرض تماس يا مقادير زياد سروصدا (بيشتر از نود سي بل) مي باشند، يک نفر دچار درجاتي از اختلال شنوايي است.

NIOSH کاهش شنوايي ناشي از سروصدا به عنوان يکي از ده بيماري عمده مربوط به کار معرفي کرده است. متاسفانه به دليل عدم وجود آماري دقيق و معتبر در کشورها، از آمار کشورهاي توسعه يافته استفاده شده و آنچه مسلم است. در کشور ما تعداد نسبتاً بيشتري از کارگران در معرض خطرات ناشي از سروصدا هستند. اميد است درآينده نزديک بتوانيم هم از لحاظ آماري و هم از پيشگيري خود را به کشورهاي توسعه يافته نزديک کنيم.

پژوهش هاي پرسشنامه اي در کارخانه هاي صنعتي نشان مي دهند که از نظر کارگران، بزرگترين مشکل وجود در محيط کار، آلودگي صوتي است.(کارلسون ۱۹۸۹)

در بررسي کاهش شنوايي ناشي از صدا که توسط Bone در سال ۱۹۹۴ انجام گرفت، مشخص شد که صدا عوارض گوناگون نظير کاهش شنوايي، وزودگوش (Tinitus) خستگي مي شنود در توانايي کارگران را در ايجاد روابط سالم با يکديگر و شنيدن دستورات مافوق و علايم هشدار دهنده کاهش دهد.

طبق اين بررسي بيش از يک ميليون کارگر که در بخش صنعت فعاليت مي کنند، آستانه شنوايي آنها رو به افزايش است.

در بررسي کاهش شنوايي ناشي از سروصداي شديد در صنعت معدنکاري که توسط (Morgan.C,Leigh,J) در سال هاي ۸۹- ۱۹۸۵ انجام شد. نشان مي دهد که%۵/۴۱ کارگران کاهش شنوايي قابل پرداخت غرامت دارند. کاهش شنوايي در طرفه دليلي ديگر بر کاهش شنوايي حسي- عصبي مي باشد. نتايج تحقيق نشان مي دهد کارگراني که از حفاظت شنوايي استفاده مي کنند، کاهش شنوايي آنها از گروه ديگر کمتر است.

در بررسي کاهش شنوايي ناشي از صدا کيترينگ هواپيماي جمهوري اسلامي ايران که در سال ۷۱- ۱۳۷۰ توسط خانم منيره خوانساري به عمل آمد نشان مي دهد که ارتباط معني دار بين تراز فشار صوت و کاهش شنوايي کارگران وجود دارد.

در مطالعه اي تحت عنوان اختلالات شنوايي و گفتاري ناشي از کار که توسط آقاي پرويز مير مبين در سال ۱۳۶۳ انجام شد، بيشترين کاهش شنوايي افراد در معرض صداي ضربه اي در فرکانس ۴۰۰۰ هرگز و افراد در معرض صداي پيوسته در فرکانس HZ6000-3000  مي باشد.

در بررسي کاهش شنوايي عصبي حاصل از سروصدا در کارگران صنعت آهن و فولاد در سال ۱۹۹۷ در اسپانيا ۱۲۳۲ کارگر که در معرض صداهاي پايين، متوسط و بالا بودزد، مورد مطالعه قرار گرفتند از اين تعداد ۴۴۵ نفر با سن ۴۰ سال در معرض صداي پايين ۳۴۱ با سن ۳۹ سال در معرض صداهاي متوسط و ۴۴۶ نفر با سن ۳۰ سال با صداي بلند به ترتيب ۱۶، ۱۴ و ۱۵ سال در معرض بودند. نتيجه آن شد که افراد در معرض با صداي بلند ۲/۱۳ و افراد در معرض با صداي متوسط ۷/۱۱ و افراد در معرض با صداي پايين ۲/۷ درصد داراي کاهش شنوايي بودند که بر اساس قانون به ترتيب ۴/۰، ۵/۱ و ۵/۲ درصد از اين کارگران دچار عوارض شنوايي شدند که مي توانستند غرامت دريافت کنند.

ابتدا قوانين غرامت کارگران موضوع کاهش شنوايي به علت سروصدا را شامل نمي شد زيرا کاهش شنوايي در رده حوادث نبود و به اين ترتيب اصلاً موضوعي تحت عنوان افت شنوايي در نظر گرفته نمي شد در سال ۱۹۴۸ دادگاه استان نيويورک تا حدودي به نفع کارگران آسيب ديده شنوايي راي داد در سال ۱۹۵۰ تصميم مشابهي در ويسکانسي اتخاذ گرديد، و از آن زمان به بعد محققان به بررسي در مورد ارتباط بين کاهش شنوايي و پارامترهاي مختلف صدا پرداختند. در عمليات مربوط به بررسي هاي مهندسي بهداشت حرفه اي، صدا اندازه گيري مي شود تا مخاطرات صدا بر روي شنوايي کارگران مشخص گردد. و اندازه گيري صدا براي تعيين کميت خطر و آسيب شنوايي اهميت دارد.

( پايش محيطي Environmental Minitoring ) و با بررسي وضعيت شنوايي کارگران رابطه علي بين صدا و مقدار کاهش شنوايي بدست مي آيد. (پايش زيستي يا Biological Monitoring)

موضوع پايش هاي محيطي و زيستي در مورد عوامل بيماريزا زيان آور به طور کامل از سوي قوانين کار و تامين اجتماعي در کشورمان حمايت مي شود، و در مواد قانوني ۸۵، ۹۲ و ۹۵ قانون کار و ۸۸ و ۹۰ تامين اجتماعي به صورت مستقيم و غيرمستقيم اين حمايت ها خودنمايي مي کنند. موضوع سروصدا نيز به عنوان يکي از عوامل زيان آور محيط کار از اين قوانين مستثني نيست.

در بحث مربوط به سيستم مديريت بهداشت حرفه اي و ايمني يا OHSAS18001 نيز موضوع سروصدا بسياز مورد توجه است و در ايجاد محيط کاري ايمن و سالم و کاهش ريسک حوادث و بيماريهاي شغلي و همچنين رعايت قوانين و مقررات مربوطه، که موجب کاهش هزينه هاي صرف شده براي پرداخت خسارات و جريمه هاي احتمالي مي شود، بر روي موضوع سروصدا کنترل آن تاکيد مي شود.

فهرست

پيشگفتار. ۱

اطلاعات عمومي در مورد کارخانه شيشه. ۳

تاريخچه: ۳

مقدمه. ۳

صوت و ماهيت آن: ۶

استانداردهاي مربوط به صدا: ۱۰

اندازه گيري به منظور آناليز فرکانس: ۱۴

اندازه گيري به منظور تعيين ميزان مواجهه کارگر. ۱۵

روش هاي عمومي کنترل فني: ۱۶

دزيمتري.. ۲۵

دلايل عمده پديد آمدن دزيمتري: ۲۵

اهداف استفاده از دزيمتر. ۲۶

روش هاي دزيمتري: ۲۸

تفسير نتايج دزيمتري.. ۳۱

اديومتري (شنوايي سنجي) ۳۲

ارزيابي ميزان شنوايي.. ۳۳

شنوايي سنجي با استفاده از صوت خالص (PTA): 33

اثرات صدا برسلامتي: ۳۵

اثر حس بر روي شنوايي.. ۳۷

روشنايي.. ۳۸

مقدمه. ۳۸

مروري بر مطالعات قبلي.. ۳۹

جنبه اقتصادي روشنايي.. ۴۲

نور و ماهيت آن. ۴۴

تعاريف و کميت هاي اصلي روشنايي.. ۴۴

استانداردهاي متداول روشنايي محيط کار. ۴۵

روش هاي اندازه گيري روشنايي.. ۴۶

کاليبراسيون دستگاه: ۴۷

پرتوهاي فرابنفش… ۵۱

پرتوهاي مادون قرمز. ۵۲

کميت هاي اندازه گيري شرايط جوي.. ۵۷

تبادل حرارت بدن با محيط.. ۵۹

عوامل شيميايي.. ۷۴

بررسي عوامل شيميايي زيان آور در کارخانه شيشه و گاز. ۷۶

علايم باليني سيلکيوزيس… ۷۸

ايمني برق. ۷۹

اثر جريان برق بر روي انسان. ۸۰

حفاظت در برابر جريان الکتريکي.. ۸۱

استفاده از شدت ميدان سنج.. ۸۹

اندازه گيري ميدان هاي مغناطيسي متناوب.. ۹۰

ميدان هاي مغناطيسي پايا ۹۲

ايمني فردي.. ۹۶

لباس کار. ۹۷

وسايل حفاظتي جهاز تنفسي.. ۹۸

کاسک (کلاهخورد) ۹۹

حفاظت از چشم. ۱۰۰

گوشي هاي حفاظتي.. ۱۰۳