چکیده

رفتارهاي پر خطر مهمترين عامل به خطر افتادن سلامت جامعه و به خصوص نوجوانان هستند. امروزه شيوع رفتارهاي پرخطر بخصوص در نوجوانان و جوانان به يكي از مهمترين و گسترده ترين دل نگرانيهاي جوامع بشري تبديل شده است. عليرغم فعاليتهاي پيگيرانه سه دهه گذشته رفتارهاي مخاطره آميز در سطح جهان داراي رشد تصاعدي بوده است. هزينه پزشكي و مراقبتي آن رو به افزايش است. حال آنكه پيشگيري، تنها راه مقابله تشخيص داده شده است. تغيير رفتارهاي مردم مستلزم اطلاع و آگاهي آنهاست.

اگر با دید دقیق تمام مراحل زندگی هر انسان را بررسی کنیم، می بینیم که نوجوانی یکی از سخت ترین، پر تلاطم ترین و پر فشارترین و در عین حال یکی از مراحل شیرین زندگی هر انسانی است، چرا که در این مرحله است که فرد برای اولین بار با مسائل و رفتارها و فرضیه هایی در ذهن، آشنا می شود که شاید در هیچ یک از مراحل قبل و بعد از این دوره با آنها آشنا نبوده است..(احدي، جمهري ؛۱۳۷۸).

نوجوانی را سنی حساس در ایجاد و گسترش رفتارهای مقابله ای و پاسخ به نیازهای محیطی می دانند.در این دوره، نوجوان به واسطه تغییرات سریع قیزیکی، روانشناختی، اجتماعی، فرهنگی و شناختی با انبوهی از مشکلات مغایر سلامت همراه است. نوجوان برای این که بتواند خود و جایگاه خود را در جامعه و خانواده ثابت کند و برای خود نقش و پایگاهی داشته باشد ممکن است به رفتار های مخرب و پر خطر روی بیاورد.

در مقاله حاضر قصد داریم به بحث پیشگیری از رفتار های پرخطر در نواجوانان بپردازیم.

کلیدواژه : رفتار،پرخطر،پیشگیری،نوجوانان

پیشگفتار

دوران نوجوانی  یکی از حساس ترین مراحل زندگی در رشد و تکامل جسمی ، روانی و اجتماعی فرد می باشد ، در جدال کسب استقلال و عدم وابستگی که از ویژگیهای نوجوانی است و در اثر تغییرات تکنولوژیک ، فرهنگی و اجتماعی سریع جوامع امروز ، برخی از نوجوانان ممکن است بسیاری از رفتارهای پر خطر را تجربه کنند که متاسفانه می تواند برای آنان عواقب ناگواری نظیر ابتلاء به ایدز ، اعتیاد و ۰۰۰۰ را در بر داشته و از نظر روانی و اجتماعی سبب وارد شدن آسیبهای جبران ناپذیری به آنان گردد .

نوجوانی، برهه حساس زندگی انسان و مهم ترین ویژگی این دوران، سرنوشت ساز بودن آن است. از نظر بیشتر روان شناسان، با آگاهی یافتن مربیان از روش برخورد با مسائل مربوط به دوران نوجوانی، بسیاری از مشکلات و ناهنجاری های روحی آنان هموار می شود و می توان آنها را در تشخیص راه و هدف درست زندگی یاری کرد.

مهم ترین مسئله نوجوانان، بلوغ و به دنبال آن ایجاد دگرگونی در اخلاق فردی و اجتماعی آنان در خانواده، مدرسه و اجتماع است. به عقیده پزشکان، دگرگونی های جسمی و روحی نوجوانان در طول دوره رشد، از پی آمدهای سن بلوغ است و چگونگی برخورد با این گونه مسائل، نقش بسزایی در رشد فکری و اخلاقی آنان دارد. دوره نوجوانی، از ابتدای سن بلوغ؛ یعنی ۱۵ سالگی در پسران و ۹ سالگی در دختران تا ۱۸ سالگی است.

خودبزرگ بینی و رفتارهای بزرگ منشانه، از مهم ترین ویژگی های سن بلوغ و دوره نوجوانی است. همچنین نوجوانان در این سن از قالب کودکی خارج می شوند و جنبه اجتماعی آنان تقویت می شود. در این میان، حسن توجه والدین در خانواده و اولیای مدرسه در محیط خارج از خانواده، لازم و کارگشاست. در غیر این صورت، نوجوان از خانواده و مدرسه می گریزد و به دوستان نااهل و فضای رفاقتی ناشایست گرایش می یابد تا جایی که بسیاری وقت ها، حرف شنوی نوجوان از این نوع دوستان، بیشتر از اولیای اوست. با دقت در این نکته، رمز سرنوشت ساز بودن این دوره سنی آشکار می شود.

چگونگی برخورد با نوجوانان، مسئله ای بسیار حساس و مهم است؛ زیرا هرگونه برخورد نامناسب با آنان، می تواند آثار ناگواری برای آنها، خانواده و جامعه به همراه داشته باشد. روان شناسان بر این باورند که هر اندازه به بالندگی شخصیت نوجوان همت گماریم و در شکل گیری درست شخصیت و هویت آنان دخالت کنیم، به رشد آنان در زمینه اجتماعی نیز سرعت بیشتری می بخشیم. یکی از نمونه های این گونه شخصیت پروری را در سیره پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله می توان یافت، چنان که رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله ، اسامه نوجوان را فرمانده سپاه کرد و وی را برای جنگ با رومیان فرستاد. او که فقط ۱۸ سال داشت، توانست پس از چهل روز مبارزه، با پیروزی و با اسارت گرفتن عده ای از رومیان بازگردد و برگ زرینی در تاریخ اسلام از خود به جای گذارد

مقدمه

رفتارهای پر خطر ، رفتارهای مخاطره آمیزی هستند که می توانند در حال  یا آینده سبب بروز مشکلات و بیماریهای جسمی و روانی و آسیبهای اجتماعی در افراد گردند نظیر :

۱ – استعمال دخانیات ،

۲ – مصرف الکل ،

۳ – سوء مصرف مواد مخدر و داروهای غیر مجاز ( داروهای نشاط آور ، آرام بخشها و داروهای نیرو زا ) ،

۴ – اعمال خشونت و رفتارهائی که منتج به بروز آسیب و صدمه به خود و دیگران شوند ،

۵ – رفتارهای جنسی پر خطر ( زود هنگام و حفاظت نشده ) ،

۶ – خودکشی ،

۷ – فرار از خانه یا مدرسه و غیره

* عوارض و عواقب رفتارهای پر خطر

۱ – ابتلاء به بیماریهای جسمی نظیر :

ایدز ، هپاتیت ، سرطان ریه ، بیماریهای قلبی و عروقی نظیر سکته قلبی و پر فشاری خون و سکته های مغزی و غیره

۲ –  ابتلاء به اختلالات روحی نظیر :

اضطراب ، افسردگی ، اختلالات خواب ، خودکشی و  غیره

۳ –  از بین رفتن آبرو و منزلت  فرد و خانواده و بد نام شدن در بین افراد جامعه

۴ –  از هم گسیخته شدن کانون خانواده و یا قطع ارتباط با خانواده و دوستان

۵ –  بروز آسیبهای اجتماعی و افزایش میزان بروز انواع جرائم نظیر اعتیاد ، سرقت ، فحشاء ، خشونت ، قتل و یا افزایش موارد فرار از خانه یا مدرسه ، افت تحصیلی و ترک تحصیل

۶ –  تحمیل بار اقتصادی به بودجه کشور ( افزایش هزینه های درمان و مراقبتهای پزشکی برای وزارت بهداشت و درمان ، افزایش هزینه برای نیروی انتظامی ، نیروی قضائی ، سازمان زندانها و غیره