بررسي تطبيقي حمايت از حقوق بشر در اسلام و حقوق بين الملل معاصر

چکیده

با توجه به سؤالات اساسی و جانبی فوق بحث خویش را به ۴ فصل که هر یک از بخشهای متعددی تشکیل می‌شوند تقسیم نموده‌ایم. در فصل نخست ، ابتدا به تشریح مفهوم حقوق بشر و جایگاه آن در روابط بین‌المللی پرداخته و رابطه موجود میان این حقوق و مداخلاتی که به بهانه حمایت از آنها صورت می‌گیرند را مشخص می‌کنیم. آشنائی با سازمان ملل، مکانیسمها و ارکانی که در چهارچوب این سازمان وظیفه نظارت بر اجرای حقوق بشر را عهده دارند از جمله موضوعات دیگری است که در این فصل به بحث گذارده می شوند. از سوی دیگر یکی از موضوعاتی که پرداختن به آن در این فصل به آن الزامی است ارائه تعریفی دقیق از مفهوم مداخله بشردوستانه است . زیرا، در طول قرون گذشته و قرن حاضر، اقدامات متعددی را شاهد هستیم که همگی به بهانه حمایت از حقوق بشر صورت گرفته‌اند و ضرورت پرهیز از بروز ابهام در مباحثی که در پیش رو داریم ایجاب می‌نماید که در میان مجموعه این مداخلات تنها گروه ویژه و معینی را برگزیده و مد نظر قرار دهیم. فصل دوم این رساله به بررسی رابطه مداخله بشردوستانه با اصل احترام به حاکمیت کشورها اختصاص داده شده است . در این راستا، پس از تشریح مفهوم حاکمیت در قبل و پس از تشکیل سازمان ملل متحد، به این مفهوم در ابعاد داخلی و بین‌المللی اشاره کرده و سپس به بیان علل و زمینه‌ها تهدید حاکمیت ، بویژه از زاویه عناصر تشکیل دهنده آن در رابطه با مقوله حقوق بشر می‌پردازم. سومین فصل رساله حاضر نیز به موضوع رابطه مداخله بشردوستانه با اصل عدم مداخله در امور داخلی کشورها اختصاص داده شده است . در این رابطه، دکترین حقوق بین الملل، آرای قضائی بین‌المللی و اقدامات و مصوبات سازمان ملل با توجه به مفاد منشور ملل متحد در کنار دیدگاههای موجود در زمینه رعایت اصل عدم مداخله بر اساس حقوق بین‌الملل عام از جمله موضوعاتی هستند که طی فصل حاضر مورد بحث واقع می‌شوند. آخرین فصل این رساله نیز به امر بررسی رابطه مداخله بشردوستانه با اصل منع توسل به زور اختصاص یافته که به بیانی مهمترین فصل از مباحث مطروحه در این زمینه است ، زیرا پس از اثبات این موضوع (بر اساس مفاد حقوق بین‌الملل معاصر) در فصول اولیه مبنی بر اینکه حقوق بشر دیگر در زمره موضوعات داخلی کشورها به شمار نرفته و از قلمرو اختیارات و صلاحیت داخلی کشورها خارج شده است باید مشخص نماییم که آیا نقض جدی حقوق بشر در یک کشور مستقل به جامعه بین المللی، بویژه سازمان ملل اجازه می‌دهد که به نمایندگی از طرف قربانیان نقض این حقوق، با توسل به زور در امور داخلی کشور مربوطه دخالت نماید. در این راستا سعی گردیده است تا با توجه به اهمیت فصل حاضر، دکترین حقوق بین الملل معاصر و دیدگاههای مطروحه از سوی حقوقدانان بین‌المللی، آرای قضائی بین المللی، رفتار کشورها در قبل و بعد از تدوین منشور ملل متحد، اقدامات و مصوبات سازمان ملل به همراه تفاسیر ارائه شده در خصوص رابطه موجود میان دو مقوله نقض حقوق بشر و تهدید صلح و امنیت بین‌المللی مورد بحث قرار گیرد تا شناختی همه‌جانبه و کامل نسبت به ماهیت این قضیه به دست آید.