پروژه آمار شب یلدا

بیان مسئله تحقیق:

هزاران سال پیش، ایرانیان دریافته بودند که از آغاز دی ماه روزها به تدریج بلندتر و شب ها کوتاه تر می شود و خورشید هر روز بیش تر در آسمان می‌ماند و نور و گرمی می‌پراکند. از این روی در پایان آخرین شب پاییز (درازترین شب سال) و سپیده دم نخستین روز زمستان، برآمدن «نخستین پرتوهای خورشید تابان» را که «مهر» می نامیدند، به عنوان لحظه «زایش مهر» جشن می‌گرفتند که بعد ها جشن «یلدا» و یا جشن «شب چله»نامیده شد و تا امروز باقی مانده است.

ایرانیان باستان گاه‌شماری خود را بر اساس چهل روز، چهل روز تقسیم کردند. در فرهنگ ایرانیان و نیاکان ما عدد چهل مانند عدد شش و دوازده قداست خاصی دارد. واژه‌های «چله نشستن»، «چل چلی» و در طبرستان واژه‌های «پیرا چله،‌ گرما چله» نشانه اهمیت این عدد در میان فرهنگ ایرانی است. آنها در اصل ماه را به چهل روز تقسیم کردند و نه ماه داشتند. اما پس از مدتی این روزها به سی روز تغییر پیدا کرد و ماه سی روزه شد.

ایرانیان از اول دی ماه تا دهم بهمن ماه (جشن سده) را که ۴۰ روز است «چله بزرگ» می‌نامیدند و از دهم بهمن ماه تا بیستم اسفند ماه را نیز «چله کوچک» می‌خواندند. چون در این ۴۰ روز دوم یا چله کوچک از شدت سرما نسبت به چله بزرگ کاسته شده است (پارسی، سپنا، بنیاد میراث پاسارگاد).

در شب یلدا معمولاً رسم بر این است که افراد از دور و نزدیک در منزل بزرگ خانواده گرد هم می‌آیند و تا پاسی از شب با خوردن میوه و آجیل به جشن و شادی می‌پردازند. خوردن هندوانه، خربزه، انار، سیب، ازگیل و به و نیز انواع خشکبار، به خصوص آجیل شیرین و تخمه بو داده شور، در این شب معمول است که همه جنبه نمادی دارند و نشانه برکت، تندرستی، فراوانی و شادکامی هستند. یکی دیگر از رسم های شب یلدا، «فال حافظ گرفتن» است. “اگر رسم ها و آیین های دیگر یلدا را میراثی از فرهنگ چند هزار ساله بدانیم، گرفتن فال حافظ در شب یلدا در سده های اخیر به رسم های شب یلدا افزوده شده است”. شاهنامه خوانی و قصه گویی پدربزرگ و مادربزرگ دور کرسی برای کوچکترها نیز از آیین های یلدا است که خاطرات شیرینی برای بزرگسالی آنها فراهم می آورد.

“جعفرشهری”، در کتاب “تهران قدیم” درباره خوراکی های مخصوص این شب و راز همنشینی آنها می نویسد: “ایرانیان می گفتند با خوردنی های شب یلدا، مثل خوراکی های پای سفره هفت سین طبیعت گرم را می توانند سرد و طبیعت سرد خود را گرم کنند. به این صورت که اگر از گرمی مزاج رنج می برند هندوانه و انار و اگر از سردی ناراحت می شوند توت، کشمش، خرما و مثل آن بخورند.” عده ای نیز بر این باور هستند که اگر هندوانه در شب یلدا بخورند در سراسر زمستان سرما و بیماری سراغ آنها نخواهد آمد.

یلدا را میتوان جشن خانوادگى دانست و شاید یکى از دلایل ماندگارى اش همین است چرا که هنوز در ایران خانواده رکن اصلى جامعه است. یلدا هرسال به خانه هاى ایرانى سر مى زند و یادآورى مى کند که غیر از مشکلات زندگى آیین و جشنى هم هست. اگرچه کمى شکل و شمایل آن تغییر کرده و سفره هاى یلدا رنگین تر از روزگار باستان شده است اما این نشان می‌دهد یلدا همچنان ماندگار است.

مسئله این تحقیق، بررسی دیدگاه مردم تهران درباره شب یلدا و مراسم آن است.

پرسش های تحقیق:

از دید مردم تهران دلیل جشن گرفتن شب یلدا در چیست؟
از نظر مردم تهران از چه زمانی برگزاری مراسم شب یلدا رسم شده است؟
چه تعداد از مردم شهر تهران شب یلدا مراسمی برگزار می‌کنند؟
مردم شهر تهران در جشن شب یلدا چه مراسمی دارند؟
از دید پاسخگویان اهمیت برگزاری مراسم شب یلدا در چیست؟
از نظر پاسخگویان چه مشکلاتی برای برگزاری مراسم شب یلدا وجود دارد؟

فهرست مطالب

مقدمه   ۱
پیشگفتار   ۱
پیشینه “شب یلدا”   ۳
بیان مسئله تحقیق   ۵
پرسش های تحقیق   ۶
ضرورت و اهمیت تحقیق   ۷
اهداف تحقیق   ۷
جامعه آماری   ۸
جامعه نمونه   ۸
توصیف یافته‌ها   ۹
جنس پاسخگویان   ۹
سن پاسخگویان   ۱۰
سطح تحصیلات پاسخگویان   ۱۲
دلیل جشن گرفتن شب یلدا از نظر پاسخگویان   ۱۳
قدمت شب یلدا از نظر پاسخگویان   ۱۵
پاسخگویان در شب یلدا مراسمی برپا می‌کنند؟   ۱۷
پاسخگویان با چه کسانی مراسم شب یلدا را برگزار می‌کنند؟   ۱۸
پاسخگویان در این شب چه مراسمی دارند؟   ۲۰
چه نهادهایی از نظر پاسخگویان در برگزاری مراسم شب یلدا نقش بیشتری دارند؟   ۲۲
شهرداری در بهتر برگزار شدن مراسم شب یلدا چه کارهایی می‌تواند انجام دهد؟   ۲۴
از نظر پاسخگویان اهمیت برگزاری مراسم شب یلدا در چیست؟   ۲۶
نتایج   ۲۹