× دسته بندی ها

مقاله کامل گیاهان دارویی ایران

پایان نامه گیاهان دارویی ایران

فهرست مطالب

چكيده     ۱

فصل اول: کلیات پژوهش     ۲

مقدمه۳

ساختار عرصه ‏ها۳

عرصه‏ های عالمگیر۳

عرصه‏ های انحصاری۴

عرصه‏ های جایگزین شده۵

عرصه‏ های گسسته۵

دلایل محدودیت عرصه‏ ها۵

عوامل جغرافیایی دیرینه پراکنش کنونی گیاهان۷

تکامل فلور تا آخر دوران سوم۱۰

تکامل فلور در کواترنر۱۰

اهداف تحقیق۱۱

مناطق رویشی ایران۱۱

حوزه هيركاني۱۲

ناحيه ايران  توراني۱۳

زون ناحيه اي صحارا  سندي۱۴

فصل دوم: بررسی منابع       ۱۸

فصل سوم: مواد و روش‌ها    ۲۳

فصل چهارم: نتايج و بحث    ۲۵

فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات    ۶۲

فهرست منابع        ۶۵

مقدمه

عرصه جغرافیایی هر واحد تاکزونومیک (taxonomic)، مانند یک گونه، یک جنس یا یک تیره، بخشی از سطح کره زمین است که در آن واحد تاکزونومیک نشان داده می‏شود. این عرصه در واقع از سطوح کم و بیش متعدد و نزدیک به هم و گاهی دور از هم تشکیل می‏شود و در آن، واحد تاکسونومیک مورد نظر از طریق نقشه نشان داده می‏شود. نقشه مهمترین ابزار نمایش عرصه جغرافیایی پراکنش گیاهی است.

برای نمایش پراکنش یک واحد تاکسونومیک روی نقشه، اغلب از نقطه استفاده می‏شود. از این‏رو می‏توان با آن هم عرصه گیاهان نادر با توزیع جغرافیایی محدود و هم عرصه گیاهان وافر با توزیع جغرافیایی وسیع را نشان داد. زمانی که گیاه خاصی مطالعه می‏شود یا اینکه نمایش گسترش آن نیاز به یک مقیاس کوچک دارد از روش شطرنجی استفاده می‏شود. روش شطرنجی مقایسه توزیع گونه‏ها را داخل یک عرصه به عنوان مثال یک کشور امکانپذیر می‏سازد. در بعضی موارد در مناطقی گیاه خاصی فراوان است، در حالیکه در مناطق مجاور آن، گیاه مورد نظر وجود ندارد یا به چند محل منحصر می‏شود. در این صورت سطوح گسترش ترسیم و با خطوطی عرصه آنها تعیین حدود می‏شود.

مناطق رویشی ایران

فلات ايران چون پل يا معبري است كه نواحي ژئوبتانيكي در آن با هم با بار عظيم ژنتيكي خود تلاقي مي‏كنند علت اصلي پيدايش چنين موقعيت گياهي خاص در ايران به دگرگوني‏هاي دوران‏هاي گذشته زمين‏شناسي باز مي‏گردد. براي مثال مي توان حركات كوهزايي، عقب نشيني درياي مديترانه كه زماني تا ايران كنوني گسترده بود، و جدا شدن شبه جزيره عربستان از فلات ايران به سبب گسترش و پيشروي خليج فارس و درياي عمان را نام برد (قهرمان و عطار، ۱۹۹۹). تأثير شرايط دوران‏هاي گذشته زمين‏شناسي در تركيب فلورستيكي هرمنطقه و ماهيت گياهان مناطق مختلف از جنبه انحصاري يا اكتسابي بودن موجب شده است كه نواحي رويشي با مناطق اقليمي كاملاً منطبق نباشند. اين وضعيت تقسيم بندي جغرافيايي نواحي رويشي را با مشكل مواجه ساخته است و دانشمندان گياه شناس و جغرافياي گياهي عقايد متفاوتي در اين باره بيان كرده اند.

زهري (۱۹۷۳-۱۹۶۳) در تقسيم بندي جغرافيايي رويش هاي ايران، سه ناحيه رويشي اروپا  سيبري، ايران  توراني و سوداني، و رويش هاي پراكنده اي از عناصر مديترانه اي و صحارا  عربي را تشخيص داد. وي ناحيه ايران  توراني را به زير ناحيه هاي غربي ايران  توراني و شرقي ايران  توراني تقسيم نمود.

تريگوبو و مبين (۱۳۴۸)، پارسا (۱۹۷۸) و اسدي (۱۳۶۷) در تقسيم بندي جغرافيايي رويش هاي ايران براساس تركيب فلورستيكي و پوشش گياهي، چهار منطقه خزري (هيركاني)، ايران  توراني، زاگرسي و خليج  عماني را تشخيص دادند. جوانشير (۱۳۵۵) علاوه بر چهار منطقه فوق، منطقه ارسباران را نيز به عنوان واحد رويشي مستقلي براي ايران معرفي كرد.

 لئونارد (۱۹۸۸) محدوده ايران  توراني را تحت عنوان مركز اندميسم ناحيه اي (انحصاري گرايي) ايران  توراني ناميد و نوار جنوبي ايران را در زون ناحيه اي صحارا  سندي قرار داد. قهرمان و عطار (۱۹۹۹) رويش هاي خزري، زاگرسي، بخش مركزي و ساحلي جنوب ايران را در پنج ناحيه رويشي اروپا  سيبري  آمريكاي شمالي، مديترانه اي، ايران  توراني، سودان  دكاني و صحارا  سندي قراردادند.

باتوجه به منابع و شواهد موجود و براساس تقسيم بندي نواحي رويشي جهان توسط تاختاجان (۱۹۸۶)، قسمت بيشتر ايران در قلمرو هولاركتيك و نوارجنوبي كشور در قلمرو پالئوتروپيك واقع است. نواحي رويشي اين قلمروها همراه با واحدهاي رويشي فرعي مربوط به ايران و تاكسون هاي شاخص و اندميك شان شرح داده مي شوند.

حوزه هيركاني

در طي دوره هاي ميوسن و پليوسن دوران سوم سرماي رو به افزايشي در سرتاسر جهان حاكم گرديد كه سرانجام در عصر يخبندان دوران چهارم به نقطه اوج خود رسيد. در دوره هاي متناوب يخبندان مناطق وسيعي از قلمرو هولاركتيك در زير پوشش يخ قرار گرفتند و بسياري از عناصر رويشي اين قلمرو منقرض گرديدند و يا به سمت مناطق جنوبي تر كشيده شدند. به رغم پيشروي عناصر گياهي دوران سوم منطقه قطبي در ناحيه مديترانه اي و نيز تا شمال آفريقا طي دوره پليوستوسن، تغييرات و دگرگوني هاي زيادي در اين عناصر به وجود آمد و تعداد زيادي از آن ها كه با شرايط محيطي اين نواحي سازگار بودند، در منطقه باقي ماندند. اين دگرگوني ها به طور عمده به عناصر گياهي زون جنگل مرطوب دوره پليوسن نظير Ostrya ،Fagus و Zelkova  در جزاير كرت و قبرس، Liquidambar در جنوب غربي تركيه، Alnus در جنوب ايتاليا، جزاير سارديني و كورزيكا امكان ادامه بقا را داد. ولي در سواحل جنوب شرقي درياي سياه و در جنوب درياي خزر منطقه اي جنگلي پابر جا ماند كه به نظر بسياري از ديرينه شناسان جغرافياي گياهي يك سيستم اكولوژيكي رليك تلقي مي شود. اين منطقه همراه با جوامع جنگلي مشابهي كه در شمال آمريكا و شرق آسيا دست نخورده باقي مانده اند، زوني از درختان خزان شونده دوران سوم را تشكيل مي دهند، جوامعي كه زماني با يكديگر در ارتباط كامل بوده اند(شاهسواری، ۱۳۷۶).

حوزه رويشي هيركاني به وسيله سلسله جبال البرز از فلات ايران جدا مي گردد. اين سلسله جبال تقريباً ميان دو رشته كوه آرارات(علمدار، سهند، سبلان، تالش و قافلانكوه) در شمال غربي و رشته كوه خراسان   (آلاداغ، بينالود، هزار مسجد و قره داغ) در شمال شرقي ايران واقع شده است. سلسله جبال البرز كه بيشتر از رشته كوه هاي موازي تشكيل شده است در حدود   ۶۰۰ كيلومتر طول و در عريض ترين قسمت حدود ۱۱۰ كيلومتر پهنا دارد. البرز همانند سدي عظيم بين قسمت شمال (جنوب درياي خزر) و فلات ايران قرارگرفته است و همين امر موجب گرديده تا دو اقليم با پوشش گياهي كاملاً متفاوتي در دامنه هاي شمالي و جنوبي آن استقرار يابد. برخلاف سواحل جنوبي درياي خزر و نيز دامنه هاي جنگلي شمال البرز كه به جنگل خزري نيز معروف است و تا ارتفاع ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ متر از جنگل هاي پهن برگ پوشيده شده است، دامنه هاي جنوبي البرز عاري از جنگل بوده و از پوشش استپي و استپي كوهستاني برخوردار مي باشند.

حوزه هيركاني جنگل هاي رليك جنوب غربي و جنوبي جلگه هاي ساحلي خزر از لنكران (در جنوب شرقي ماوراي قفقاز) تا گيلان، مازندران و گلستان (دامنه هاي شمال شرقي كوه هاي تالش و دامنه هاي شمالي كوه هاي البرز و دنباله شرقي آن) را دربر مي‏گيرد. اين حوزه به شكل قوسي است كه بين ۵۶-۴۸ درجه شرقي قراردارد. بعضي از محدوده هاي جدا افتاده آن در كوه بجنورد با زيرحوزه خراساني و در منطقه ارسباران با زيرحوزه آتروپاتني تداخل پيدا مي كنند.

فلور حوزه هيركاني از نظر تركيب با فلور مناطق مجاور خود بسيار متفاوت است و تنوع آن در جهت شرق به تدريج كاهش مي يابد. اگرچه در فلور اين حوزه تاكسون هاي گياهي مربوط به ناحيه پيرامون شمالي به ويژه عناصر اگزين  قفقازي غالب هستند، ولي ساير عناصر فلورستيكي نيز نقش مهمي در آن دارند. سه گونه از مهم ترين عناصر تشكيل دهنده جنگلها دراين حوزه يعني گونه‏های تقريباً اندميك ،Parrotia persica Quercus castaneifolia و Acer velutinum در فلور پيرامون شمالي به كلي غايب هستند.

ناحيه ايران  توراني

اين ناحيه وسيع بخش شرقي و مركزي تركيه، بخش وسيعي از سوريه، بخشي از جنوب و شرق فلسطين، بخش كوچكي از شبه جزيره سينا، بخشي از اردن، بخش شمالي بيابان سوريه، شمال مزوپوتامين (بين النهرين)، بخش وسيعي از ارتفاعات ارمنستان، مناطق خشك و نيمه خشك جنوب و شرق ماوراي قفقاز، فلات ايران به جز بيابان هاي گرمسيري، دامنه هاي جنوبي رشته كوههاي هندوكش، دامنه هاي جنوبي غرب هيماليا و تمام مناطق خشك وسيع جنوب شرقي روسيه و شرق ماوراي قفقاز تا بيابان گوبي را دربرمي گيرد. بواسيه(۱۸۷۶) بخشي از منطقه اي را كه در محدوده فلور شرق قرارمي گيرد، ناحيه شرقي ناميد. احتمالاً اولين بار گريزباخ (۱۸۷۲) محدوده هاي غربي و شرقي اين ناحيه را در نقشه پوشش گياهي جهان مشخص نمود. ايگ (۱۹۳۱) به تبعيت از بواسيه و با تغييراتي در واحدهاي فرعي، چهار دومين (حوزه) ايراني، توراني، مزوپوتامين و آسياي مركزي را در ناحيه ايران  توراني تشخيص داد. پروزوروفسكي (۱۹۴۷)  اين ناحيه را براساس انتشار گونه هاي Artemisia Sect. Seriphidium به چهار واحد رويشي فرعي توراني (با Artemisia terra – alba و A. incana )، مزوپوتامين  ايراني (با Artemisia herba – alba و A. cina )، قفقاز  آناتولي (با Artemisia fragrans و A. taurica ) و آسياي مركزي (با ساير گونه ها) تقسيم كرد. لاورنكو (۱۹۶۵) ناحيه ايران  توراني را براساس تركيب فلورستيكي به دو زيرناحيه ايران  توراني و آسياي مركزي تقسيم نمود. زير ناحيه اول به چهار حوزه تفكيك گرديد كه تا حدودي با تقسيم بندي زهري (۱۹۶۳)  منطبق است و زير ناحيه دوم به چهار حوزه گوبي، كوهستاني تبت، كوهستاني نانشان و كوهستاني مركزي  شرقي تيان شان تقسيم شد.

زهري (۱۹۶۳) زيرناحيه غربي ايران  توراني را به حوزه هاي استپ هاي موريتاني، مزوپوتامين و ايران  آناتولي تقسيم نمود كه به جز حوزه موريتاني در شمال آفريقا، دو حوزه ديگر در ايران وجود دارند. زيرناحيه شرقي ايران  توراني نيز به حوزه هاي توراني (آسياي ميانه) و آسياي مركزي و تبت تقسيم گرديد. گروبوف (۱۹۵۹)  آسياي مركزي را به عنوان زيرناحيه در نظر گرفت كه به سه حوزه مغولستاني، تبتي و زونگارو  توراني قابل تفكيك است.

ناحيه ايران  توراني از نظر اقليمي، فلورستيكي و پوشش گياهي بسيار متمايز است. ويژگي هاي اقليمي اصلي آن نوسانات شديد دماي روزانه و سالانه، بارندگي كم و توقف يا ركود فعاليت زيستي به ويژه رويشي در دو فصل تابستان گرم و خشك و زمستان بسيار سرد هستند. از جنبه فيزيونوميكي اين ناحيه به وسيله همي كريپتوفيت ها و كامفيت ها غلبه يافته است كه پوشش كليماكس را تشكيل مي دهند، به استثناي كوهستان هاي مرتفع كه شرايط مناسبي را براي استقرار استپ هاي  جنگلي يا پارك مانند فراهم مي كنند. از نظر فلورستيكي اين ناحيه ارتباط كمي با نواحي مجاور دارد و مراكز گونه زايي و تكامل تاكسون هاي بالاتر نظير قبيله، جنس و سكشن است.

فلور ناحيه ايران  توراني به وسيله شمار زيادي از جنس هاي اندميك و تقريباً اندميك مشخص مي گردد كه از جمله مي‏توان ،Acanthophyllum ،Acantholimon ،Fortuynia ،Dorema ،Cousinia ،Aphanopeura ،Ammodendron ،Agriophyllum Smirnowia ،Pteropyrum ،Parrotia ،Ixiolirion ،Hymenocrater ،Halimocnemis و Zosima را نام برد. غني ترين فلور در محدوده ايران  توراني به فلات ايران و فقيرترين آن به شرق آسياي مركزي مربوط است.

ناحيه ايران  توراني سه چهارم سرزمين ايران را دربرمي گيرد كه قسمت وسيعي ازآن به حوزه ايران  آناتولي تعلق دارد. زهري در سال (۱۹۶۳)  اين حوزه را براساس اختلاف در تركيب فلورستيكي و پوشش گياهي مناطق مختلف آن به بخش استپ  جنگلي ارمنستان  ايراني، بخش جنگل زاگرسي، بخش استپ افغان  آناتولي، عرصه هاي جدا افتاده ماسه اي و مردابي توراني و زون هاي آلپي و نيمه آلپي تفكيك نمود. وي در سال (۱۹۷۳) با تجديدنظر در تقسيم بندي واحدهاي رويشي فرعي اين حوزه، آن ها را تحت عنوان زيرحوزه هاي ارمنستان  ايراني، كردستان  زاگرسي، ايران مركزي و عرصه هاي جدا افتاده توراني ناميد.

فراي و پرابست (۱۹۸۶)  در جنوب غربي آسيا به تبعيت از زهري، سه حوزه مزوپوتامين، توراني و ايران  آناتولي را در ناحيه ايران  توراني تفكيك نمودند كه حوزه ايران  آناتولي بخش بيشتر ايران را دربرمي گيرد. تاختاجان (۱۹۸۶) ناحيه ايران  توراني را به زيرناحيه هاي غرب آسيا و آسياي مركزي تقسيم نمود، ولي مرز بين اين دو زير ناحيه به دشواري قابل تفكيك است. لئونارد (۱۹۸۸)  محدوده ايران  توراني(مركز اندميسم ناحيه اي ايران  توراني) را به چهار زيرمركز ناحيه اي غربي ( IT1 )، مركزي ( IT2 )، شمالي ( IT3 ) و شرقي ( (IT4 تقسيم نمود(شكل ۳٫۳) . قسمت بيشتر ايران در زيرمركز ناحيه اي مركزي واقع است و علاوه بر ايران، تركيه، قسمتي از ماوراي قفقاز، شمال شرقي سوريه و عراق، جنوب تركمنستان، قسمت بيشتر افغانستان و بخشي از پاكستان را دربرمي گيرد.

زون ناحيه اي صحارا  سندي

لئونارد (۱۹۸۸) نوار جنوب ايران را در زون ناحيه اي صحارا  سندي ( SS ) قرار داد. اين ناحيه قسمت بيشتر مراكش و موريتاني، بخش وسيعي از الجزاير، نيمه جنوبي تونس، بخش بيشتر ليبي و مصر، قسمت شمالي مالي، نيجريه، چاد و سودان، بخش بيشتر سينا، نيمه جنوبي فلسطين و اردن، جنوب سوريه، قسمت وسيعي از عراق، تمام منطقه شبه جزيره عربستان به جز نوار جنوبي كه از عصير و از يمن تا عمان مي گذرد، حد جنوبي ايران، جنوب غربي افغانستان، قسمت بيشتر پاكستان تا بيابان سند و سرانجام بيابان هند يا تار در شمال غربي راجستان را دربرمي گيرد. به اين ترتيب اين ناحيه تمامي منطقه صحرا، از اقيانوس اطلس تا درياي سرخ را دربرمي گيرد، ولي شامل ناحيه ساحل نمي شود .

زون ناحيه اي صحارا  سندي به سه زون فرعي قابل تفكيك است: زون فرعي ناحيه اي صحارا ( SS1 )، زون فرعي ناحيه اي عربي ( SS2 ) و مركز اندميسم محلي نوبي  سندي ( SS4 ). زون فرعي نوبي  سندي يك نوار ساحلي را شامل مي شود كه در دو طرف درياي سرخ در سودان، مصر، سينا، قسمت جنوبي فلسطين (اسرائيل) و اردن و همچنين در عربستان كشيده مي شود و قسمت هاي شمالي دو يمن و عمان را دربرمي گيرد و سپس در طول خليج فارس تا كويت و بخش جنوبي عراق گسترش مي يابد و آن گاه جنوب ايران، جنوب غربي افغانستان، قسمت بيشتر پاكستان تا بيابان سند و سرانجام بيابان هند را شامل مي شود. بنابراين تمام نوار وسيع ساحلي ايران را دربرمي گيرد . زون ناحيه اي وسيع صحارا  سندي را مي توان به سه عرصه بزرگ تفكيك نمود:

الف) عرصه سراسري صحارا  سندي ( SS ) ؛ جنس هاي اندميك Notoceras ،Neurada ،Moltkiopsis ،Gymnarrhena ،Eremobium ،Anastatica و Savignya و

ب) عرصه عربي  سندي( AS ) (قسمت آسيايي زون ناحيه اي صحارا  سندي) (شكل ۳ ۶)؛ جنس هاي اندميك Anisosciadium و Rhazya و گونه هاي اندميك صحارا  سندي زير در عرصه عربي  سندي انتشار دارند:

Anabasis setifera, Anisosciadium orienatle, Astragalus schimperi, A.tribuloides var. elarishensis, Bassia eriophora, Cakile arabica, Centaurea pseudosinaica, Cornulaca aucheri, Hammada salicornica, Paronychia Arabica var. breviseta, Rhazya stricta, Scrophularia deserti, Strigosella behboudiana,Suaeda aegyptiaca, Trigonella glabra subsp. uncata, Zygophyllum propinquum

ج)  عرصه نوبي  سندي (اين عرصه يا مركز اندميسم محلي نوبي  سندي به سه عرصه قابل تفكيك است:

Anabasis setifera, Anisosciadium orienatle, Astragalus schimperi, A. tribuloides var. elarishensis, Bassia eriophora, Cakile arabica, Centaurea pseudosinaica, Cornulaca aucheri, Hammada salicornica, Paronychia Arabica var. breviseta, Rhazya stricta, Scrophularia deserti, Strigosella behboudiana,

Suaeda aegyptiaca, Trigonella glabra subsp. uncata, Zygophyllum propinquum

 ۱- عرصه سراسري نوبي  سندي ( NS )، عرصه اي كه از سند تا مناطق ساحلي و نزديك ساحل آفريقايي و آسيايي درياي سرخ امتداد دارد و به قسمت هايي از سودان(بيابان نوبي)، مصر، سينا، قسمت جنوبي فلسطين(اسرائيل) و اردن، عربستان و قسمت شمالي يمن كشيده مي شود. در اين عرصه جنس هاي اندميك Pterogaillonia ،Physorrhynchus و گونه هاي اندميك زير انتشار دارند:

Cometes surattensis, Convolvulus cephanlopodus, Euphorbia larica, Lotus  schimperi, Physorrhynchus chamaerapistrum, Pterogaillonia calycoptera, Salsola cyclophylla

۲- عرصه عمان  سندي ( OS )، عرصه اي كه از سند تا مناطق ساحلي و نزديك ساحل غربي خليج فارس(از كويت به طرف عمان و يمن) كشيده مي شود.

۳- عرصه ايران  سندي ( IS )، اين عرصه از سند تا مناطق ساحلي و نزديك ساحل غربي خليج فارس يعني انتهاي جنوب عراق كشيده شده است.

باتوجه به تقسيم بندي هاي فوق، نوار جنوب ايران را مي توان در قلمرو پالئوتروپيك، زيرقلمرو آفريقايي، ناحيه صحارا  سندي، حوزه نوبي  سندي و زيرحوزه جنوب ايران قرارداد.

۶۰ صفحه Word


شما هم اکنون با داشتن رمز دوم کارت عابر خود و پرداخت اینترنتی می توانید بلافاصله پس از پرداخت این فایل را دریافت کنید و مطالعه این محصول با ارزش را شروع کنید .

۳۰۰۰۰ تومان – خرید
royalit

محصولات مرتبط
s

پایان نامه بررسي عملكرد رله ...


7000 تومان 0 ۸ شهریور ۱۳۹۶
s

پایان نامه بررسی رابطه بین ...


50000 تومان 0 ۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۶

دیدگاه ها